Tom Boonen, wielrenner van het volk

Ronde van Vlaanderen

De afscheidstoernee van Tom Boonen nadert een climax, nog drie koersen te gaan. Iedereen wil iets van hem, fietsen lijkt bijzaak. „Zestien jaar aan de top, wie doet het hem na?”

Hunkerend staren alle ogen naar de witte racefiets tussen zeven zwarte, opgesteld naast de bus van de Belgische sterrenploeg Quickstep. Nog ruim voordat de koers begint en er geen renner te zien is. Op de witte fiets van de kopman kaderplaatje 11. Achterop de zitbuis, moeilijk te zien, een tekst van de Amerikaanse band Four Year Strong: Heroes get remembered but legends never die.

Zomaar een vrijdagochtend in Vlaanderen, stad en land loopt uit voor de semiklassieker E3 Harelbeke. Gillende gekte rond één bus. Kijk daar is hij, als eerste renner van zijn ploeg, stralend in de deuropening: Tom Boonen! Kek baardje om de geprononceerde kaken, uitgehard lijf en spierkabels op de benen. Nog vijf keer zal ‘Tommeke’ koersen, op zijn speciale witte fiets. „De beschermengel die hem door de laatste dagen gidst”, hoopt pr-man Alessandro Tegner. Selfie hier, handtekening daar. Praatje voor wie maar wil en altijd weer die glimlach. „Tom is van het volk”, stelt sportdirecteur Patrick Lefevere ten overvloede. Niet zomaar een held, een legende.

Sinds Boonen (36) in juli aankondigde dat Parijs-Roubaix op 9 april 2017 zijn allerlaatste koers wordt, is wielergek Vlaanderen te klein. Zelfs de ongeëvenaarde Eddy Merckx kon bij zijn afscheid in 1978 niet dromen van een hoofdrol in liefst twee tv-series. De VRT volgde Boonen maandenlang voor vijf afleveringen van ‘Alles voor de koers’. Concurrent VTM zette Clouseau-zanger Koen Wauters in voor ‘Tom Boonen: my ride, my fight, my life’. Dagelijkse rubrieken in de kranten, een website ‘roadtoroubaix’, supporterslied van Van Echelpoel: ‘Ziet den Tom’. Het hele land telt af. Zondag zijn laatste Ronde van Vlaanderen, woensdag Scheldeprijs, volgende zondag Parijs-Roubaix. Drie, twee, één…

Tom een beetje afschermen

„Er zijn momenten geweest dat ik dacht dat we de gekte niet meer onder controle hadden”, geeft Lefevere toe, op een rustig plekje in de schaduw van zijn kopman. Natuurlijk, in de ‘heilige’ Vlaamse wielerweek staat zijn sterrenploeg al ruim twintig jaar in het middelpunt. Maar het afscheid van Boonen? „Iedereen wil iets van hem. Ik heb onze pr-mensen gezegd dat ze moeten zorgen dat Tom naast alle drukte ook nog een beetje aan fietsen toekomt.”

Ploegleider Wilfried Peeters valt hem bij. „We moeten Tom een beetje afschermen. Anderzijds geniet hij hier zelf ook van, zeker omdat het overal de laatste keer is. Vanmorgen hadden we een bus met vijftig gehandicapten, zestien jaar en jonger. Hij maakt daar extra tijd voor.” En ploegarts Yvan Vanmol: „Tom is altijd natuurlijk gebleven, heeft iets te vertellen voor en na de koers, is vriendelijk met de mensen. Professioneel, ja. Maar hij is ook echt iemand met mededogen voor de ander. Gewoon een geweldige vent, zo straalt dat ook af op de supporters.”

Natuurlijk is er de erelijst. „Je kunt er niet naast kijken”, zegt Lefevere. In de acht Vlaamse voorjaarskoersen, zijn favoriete periode van het seizoen, kwam Boonen sinds 2004 liefst 21 keer winnend over de finish. Op gepaste afstand volgen Johan Museeuw en Rik Van Looy met veertien zeges, Merckx, Jan Raas en Roger De Vlaeminck met elf. Peeters: „Tom is een van de grote kampioenen van zijn generatie.” En wie weet is de erelijst nog niet compleet. In E3 Harelbeke en Gent-Wevelgem haalde Boonen vorige week ‘stiekem’ gewoon de toptien. „Hij zal tot zijn allerlaatste koers goed genoeg zijn om te winnen”, voorspelt Peeters.

2004. Tom Boonen (L) viert zijn allereerste Tour-etappeoverwinning bij aankomst in Angers samen met zijn teamgenoot Marzio Bruseghin. Later in die Tour zou hij op de Champs-Élysées ook de laatste etappe winnen. ANP/Jasper Juinen
2005. Tijdens het wereldkampioenschap in Madrid staat de pers klaar om de nieuwe wereldkampioen op de foto te zetten. EPA/J.C. Hidalgo
2006. Boonen tijdens de zevende etappe in de Tour de France. Na deze tijdrit raakt hij het geel kwijt, na er 4 etappes in te hebben gereden. ANP/Vincent Jannink
2008. Boonen wint zijn tweede Parijs-Roubaix en kust de kassei. ANP/Vincent Jannink
Foto’s ANP

Maar Boonen is veel meer dan winnen. „Qua palmares zijn er meer grote renners geweest of zelfs groteren”, vindt dokter Vanmol, die profs begeleidt sinds Hennie Kuiper in de jaren 80 en al twintig jaar werkt voor de ploegen van Lefevere. „Sommigen, de ‘klasse Museeuw’, waren superwielrenners. Maar in hun verhouding met buitenwereld en pers haalden ze het niet bij Tom. Hij is de enige die echt het sterrendom heeft bereikt.”

Het geheim achter de adoratie? „Tom is altijd dezelfde gebleven”, zegt Peeters, die hem als plaatsgenoot uit het Antwerpse Mol kent van jongs af aan. Lefevere: „Een volksjongen met sympathieke ouders, die hem geleerd hebben met beide voeten op de grond te blijven. Hij heeft een speciaal charisma dat mensen aantrekt, is immens populair bij kinderen. Die kun je niet bedriegen, ze houden van u of niet. Tom heeft ook een hoog knuffelbeergehalte bij vrouwen van 15 tot 95.” Volgens Vanmol wil iedereen graag Boonen zijn. „Een mooie jongen, wint direct grote koersen, wordt wereldkampioen, kan het goed uitleggen, is tegendraads en niet bang. En dan leeft hij ook nog als een ster.”

Van cocaïnegebruik of privéproblemen is in de verste verte nog geen sprake als al in 2006 een biografie verschijnt, Boonen moet nog 26 worden. Stof genoeg. Over vader André, ook prof. „Hij was één van de gasten uit de Kempen die bij mij kwamen”, vertelt Vanmol, die de jonge Boonen kent vanaf diens dertiende. „Voor zijn leeftijd was Tom fel ontwikkeld.” Toptalenten zijn ze, Gert Steegmans, Roy Sentjens, Boonen. „Zij dubbelden de rest. Tom is van hen de allerbeste geworden.”

Ontdekt door Dirk Demol, oud-prof en ploegleider bij het US Postal van Lance Armstrong. Onweerstaanbaar debuut in Parijs-Roubaix 2002: derde. Veelbesproken transfer naar Quickstep. Van ‘Welp’ naast ‘Leeuw van Vlaanderen’ Museeuw tot ongenaakbaar kopman. Parijs-Roubaix, Ronde van Vlaanderen, wereldkampioen Madrid 2005. „Tommeke, Tommeke wat doe je nu”, roept tv-commentator Michel Wuyts. „Ik ga gewoon winnen zeker”, antwoordt ‘Torando Tom’ na afloop met sappig Kempens accent.

Parijs-Roubaix 2002:

Wanneer de val begint? Boonen verhuist van Mol naar Monaco. „Dan vertrok hij zondag maar keerde dinsdag alweer terug naar de Kempen”, vertelt Lefevere. „Omdat hij zijn vrienden miste. Tom is een boom die je niet snel verpoot.”

Maar ook in Vlaanderen vindt de volksheld geen rust, zeker niet als in de zwarte tijd vol dopingschandalen ook zijn ploeg onder vuur komt. Hij botst met zijn Lamborghini, verruilt ‘zijn’ Lore tijdelijk voor een zestienjarige vriendin, wordt in verband gebracht met cocaïne. Alles open en bloot in de media. „Ja, er zijn wat akkefietjes geweest”, bagatelliseert Vanmol met een veelbetekenende glimlach. „Het zijn moeilijke jaren geweest, maar hij is altijd recht gebleven.”

Betrapt op gebruik van cocaïne

„Zeer ernstig imagoverlies”, voorspelt Wuyts in het VRT-journaal van 10 juni 2008, als Boonen voor het eerst echt is betrapt op cokegebruik. Een jaar later is zelfs Lefevere woedend als er opnieuw een positieve test volgt. Maar een deuk in het imago? Een klas met schoolkinderen juicht Boonen bij een criterium in Gullegem toe als nooit tevoren, bij zijn terugkeer na een maand schorsing. ‘Tommeke, Tommeke wat doe je nu? Winnen’, staat op hun spandoek. „We moeten het hem maar vergeven”, oordeelt hun juf. „Zo’n mens leidt ook geen gewoon leven.”

Als Philippe Gilbert hem in eigen land lijkt te overvleugelen, volgt in 2012 zijn magnum opus. De ploeg van Lefevere krijgt een miljoeneninjectie van de Tsjechische zakenman Zdenek Bakala. Boonen zorgt direct voor ouderwets succes. „Hij wint achter elkaar Harelbeke, Gent-Wevelgem, Vlaanderen en Roubaix”, somt Vanmol op. „Dat heeft niemand ooit gedaan en zal ook niemand hem ooit nadoen. Hij had al het sterrendom, maar dat hij toen nog een keer zo hoog piekte heeft hem nog hoger gebracht in de ranking van grote sportmannen. Zestien jaar aan de top, wie doet hem dat na?”

Misschien wel meer bijzonder is de manier waarop Boonen door de jaren heen afrekent met de ellende van valpartijen. „Ik ben een taaie duvel geworden”, zegt hij in het wielertijdschrift Bahamontes, dat een fotografisch overzicht maakt van zijn tien ernstigste littekens. „Tom viel niet vaak maar als hij viel was het prijs”, zegt Lefevere. „Na een bacteriële infectie aan de elleboog was het in 2013 echt kritiek”, vertelt ploegarts Vanmol. „En twee jaar nadien die vreselijke schedelbasisfractuur in Abu Dhabi. Maar Tom plooide niet. Fysiek is hij nog steeds in orde.”

Zijn afscheid komt precies op tijd, volgens Lefevere. „Ik was bang voor het jaartje te veel, maar stoppen na Parijs-Roubaix is precies gepast.”

Ja, ze zullen hem missen bij Quickstep, ploegleider Peeters nog het meest. „Na de koers reden we vaak samen naar huis”, vertelt de voormalige meesterknecht van Museeuw. „Die momenten, zijn spontaniteit, het praten van man tegen man. Dat is voorbij straks.” Een klap voor de Vlaamse wielersport? Dat gaat Peeters wat te ver. „Merckx is gestopt, De Vlaeminck, Museeuw. Er komen altijd weer nieuwe mannen.” En de legende, die blijft voor altijd.