Column

Oranje boven, eigen bobo’s eerst

Beeld van de Week Arjen van Veelen schrijft wekelijks over een nieuwsfoto. Vandaag: voetbalbobo’s

Bondscoach Danny Blind (M) en assistent Fred Grim met Jean-Paul Decossaux (R), de commercieel directeur van de KNVB een dag na de verloren WK-kwalificatiewedstrijd van het Nederlands elftal tegen Bulgarije. Foto Koen van Weel/ANP

Na de nederlaag tegen Bulgarije voelt bondscoach Danny Blind de bui al hangen. De oranje das trekt aan zijn nek als een loodzware winterpeen.

De man met de bril, assistent-bondscoach Fred Grim, kijkt uit het raam, hand in de zak. Misschien probeert hij een vreugdedans weg te knijpen. Straks is hij namelijk bondscoach, wie had dat gedacht. Grim floreerde vooral als reservekeeeper en schopte het als trainer niet verder dan de Jupiler League. Bondscoach staat mooi op je Wikipedia-pagina. Mooier nog dan het enige doelpunt dat hij als keeper ooit maakte, met Cambuur tegen Zwolle.

Rechts staat een onbekende, belangrijke man. Jean-Paul Decossaux, de directeur betaald voetbal van de KNVB. Hij zal later Blinds ontslag aankondigen op een persconferentie, omdat Hans van Breukelen, de technisch directeur, dat niet durft. Decossaux heeft zich hier naar de camera gedraaid zoals Frank Underwood in House of Cards. Zijn ene hand tast al naar de dolk.

Een afrekeningscene in een low budget maffiafilm: de zondebok, de beul en de lachende derde bij elkaar.

Maar het echte drama gaat niet over deze poppetjes. Dat gaat over het dramatische falen van de meritocratie.

Voetbal is zuivere meritocratie, althans in theorie. Ieder kind kan meespelen, anders dan bij bijvoorbeeld paardrijden of Formule 1. En ieder kind met talent en prestaties mag doorstromen naar de top, naar dat mythische Oranje. Voetbal is volksverheffing in spelvorm.

En het Nederlands elftal is de elite zoals elites moeten zijn: een selectie van de besten, op basis van verdiensten.

Maar aan de top van de piramide der verdiensten, zitten mensen van wie niemand precies weet waarom.

De drie zijn, op het moment van de foto, de belangrijkste mannen van het Nederlands elftal. En wat ze gemeen hebben: ze zitten alle drie niet op die positie vanwege bijzondere prestaties.

Danny Blind was een groots Ajax-speler, maar heeft als trainer weinig gebakken. Zijn opvolger Fred Grim trainde voorheen Almere City FC.

En Jean-Paul Decossaux? Voordat hij in de voetbalwereld terecht kwam hield hij zich aldus de KNVB-website bezig met: „marketingtechnieken, distributiemodellen en co-branding principes waarbij de bank- en verzekeringsmarkt zijn primaire focus mocht genieten”.

Hij stond bijvoorbeeld aan de wieg van de Postbank Leenlijn, een telefoonlijn die je kon bellen als je meteen wilde weten of je een krediet kon krijgen.

De huidige interim-directeur betaald voetbal houdt zelf meer van zeilen, aldus het Financieel Dagblad in een profiel. Voordat hij interim werd, hield hij zich vooral bezig met sponsors binnenhalen. Hij haalde bakken geld binnen. Zo bedacht hij samen met Heineken de ‘chief oranje officer’, de ultieme supporter die ‘de oranjekoorts moet aanwakkeren’.

Voetbalkenner Michiel de Hoog schreef een tijdje terug op de Correspondent: „Op het veld is het voetbal een keiharde meritocratie – als je niet goed genoeg kunt voetballen, val je razendsnel af. Maar naast het veld – in de dug-outs, bestuurskamers en televisiestudio’s – is voetbal een gemoedelijke herensociëteit.”

Bondsvoorzitter Michael van Praag (69) is daar denk ik lid van. Hij liet deze week in een door hem zelf aangeboden interview in het Algemeen Dagblad optekenen dat hijzelf op de laatste bondsvergadering „de hemel in geprezen” werd. Van Praag had ook goed nieuws over de KNVB: het gaat goed. Dat het slecht ging, was een kwestie van perceptie. Tot vijf keer toe begon hij over de nieuwe organisatiestructuur die hij bedacht.

Oranje staat nu op de historisch lage 32e plek op de Wereldranglijst. Onder Iran en Bosnië en Herzegovina. We missen de grote toernooien en mooie zomeravonden. Een generatie groeit zonder helden op. De mythe van Oranje is stuk. Maar we hebben wel veel sponsorgeld in kas. En een chief Oranje officer die het Heineken-gevoel aanwakkert. En een nieuwe organisatiestructuur, met heldere, korte lijnen, zo kort dat steeds dezelfde mensen worden gebeld voor de baantjes. Ruud. Louis. Enzovoorts.

Ieder land krijgt de bobo’s die het verdient. Wij hebben een oubollige, oligarchische, patriarchale, technocratische janboel. De teloorgang van Oranje staat symbool voor een land waarin de meritocratie hapert.