Cultuur

Interview

Interview

Foto Merlijn Doomernik

‘Het succes van Qatar Airways zit niet in staatssteun’

Ben Swagerman

Ben Swagerman maakte een opmerkelijke overstap: van KLM naar Qatar Airways. De kritiek dat zijn nieuwe werkgever profiteert van staatssteun, wuift hij weg. In plaats van te „blijven tamboereren op onbewezen beschuldigingen”, kan KLM beter leren van de Golfmaatschappijen, vindt hij.

Het eerste waar Ben Swagerman naar keek toen hij werd gevraagd voor een baan in Qatar was veiligheid. „Dat komt door mijn verleden bij het Openbaar Ministerie. Ik wilde weten: kan mijn vrouw hier rustig over straat? De hoofdstad Doha bleek een van de veiligste plekken ter wereld te zijn.”

Veiligheid sluit discriminatie niet uit.

„Dat moge zo zijn, maar als basis is het wel een prettige omstandigheid.”

Dus verhuisde Swagerman vorige zomer naar het „mild-islamitische” schiereiland in de Perzische Golf voor een topfunctie bij de nationale luchtvaartmaatschappij. Zijn vrouw „vliegt in en uit”, zijn twee kinderen studeren in Nederland. Onlangs was hij voor vakantie in Nederland. Als locatie voor het gesprek kiest hij een etablissement aan het Plein in Den Haag.

Als waarnemend hoofdofficier van justitie in Amsterdam zette Swagerman in 2000 zijn handtekening onder de omstreden Teevendeal. „Het was pionieren in de strijd tegen zware criminaliteit. Met pionieren verdien je nooit de schoonheidsprijs, maar ik sta er nog 100 procent achter. Fred Teeven is tekort gedaan.”

Als hoofd beveiliging van KLM was hij betrokken bij de nasleep van de ramp met de MH17 in 2014. Van 2011 tot 2015 was hij lid van de Eerste Kamer voor de VVD.

Vorig jaar maakte hij een opmerkelijke overstap: van KLM naar Qatar Airways, een van de grootste concurrenten. Net als de twee andere Golfmaatschappijen, Emirates uit Dubai en Etihad uit Abu Dhabi, ligt Qatar Airways onder vuur van Amerikaanse en Europese maatschappijen die zeggen dat de sterke groei van de luchtvaart in de Golf is gebaseerd op illegale staatssteun en oneerlijke concurrentie. Volgens vakbonden staan miljoenen luchtvaartbanen op het spel.

Bij Qatar Airways is Swagerman nu chief legal & compliance officer. Het juridische deel van zijn werk is „niet heel spannend” zegt hij. Want dat is goed geregeld. Het zorgen voor een correcte naleving van externe wet- en regelgeving en interne integriteitscodes vergt meer aandacht. „Qatar Airways is een snel groeiend bedrijf, met bijna 40.000 werknemers uit alle delen van de wereld. Een open en vrije cultuur waarin mensen misstanden kunnen melden is niet vanzelfsprekend. Die moet verder ontwikkeld worden.”

Wat maakte deze baan zo aantrekkelijk?

„Ik ben van nature een nieuwsgierig mens. Ik had een fantastische loopbaan bij KLM, maar na tien jaar vond ik het tijd om te kijken wat er nog meer te doen is.”

Hoe reageerden KLM’ers op uw overstap naar de concurrent?

„Er waren mensen die het een dappere en leuke stap vonden, maar er waren er ook die zeiden: dat kun je niet maken, je gaat naar de vijand. Ik heb daar afstand van genomen. Iedereen neemt zijn eigen loopbaan in de hand. Bovendien vind ik, zonder onbescheiden te zijn, dat ik in die tien jaar KLM echt wel iets bereikt heb voor het bedrijf. Ik liet een sterke afdeling voor veiligheid achter. Ik laat KLM niet in de steek. Sterker nog : mijn rol bij Qatar Airways kan zelfs positief uitwerken. Omdat ik links en rechts nog wat scherpe kantjes kan afslijpen.”

Wat zei Pieter Elbers, topman van KLM?

„Hij was teleurgesteld, dat heeft hij laten blijken. Het bedrijf zit in zwaar weer, hij wilde er niet nog een probleem bij hebben, dat begrijp ik. Maar ik heb een heel chique afscheid gekregen, dat vond ik zeer plezierig.”

Speelde een hoger salaris een rol?

„Ik word goed betaald maar laat ik dat nuanceren. Ik heb mijn huis in Nederland aangehouden omdat ik dit niet tien jaar ga doen. Het levensonderhoud in Qatar is behoorlijk duur en ik bouw nu geen pensioen op.”

Buitenlandse directeuren worden vrij makkelijk ontslagen in de Golfstaten.

„Dat klopt, je neemt een risico. Het arbeidsrecht zit daar anders in elkaar. Voor Qatar Airways is het echter vooral een uitdaging om talentvolle mensen te behouden. Wij hebben er niets aan als ze na een of twee jaar weer vertrekken.”

Domineren expats Qatarese bedrijven?

„Van de 2,1 miljoen inwoners zijn er maar 280.000 Qatari. De grootste bevolkingsgroep komt uit India, 600.000 mensen. Niet alleen bouwvakkers, ook veel ICT’ers. Maar zelfs als de werknemers van een bedrijf voor 90 procent expats zijn, bestaat de top uit Qatari en die drukken hun stempel op de bedrijfscultuur.”

Qatar behoudt de eigen cultuur, maar doet veel om de buitenlanders te accommoderen, zegt Swagerman. Hij woont in een appartement van Qatar Airways, in een wijk waar het WK wielrennen plaatsvond. „Afgezien van alcohol in het openbaar wordt de westerse cultuur geaccepteerd en is de sfeer vriendelijk. Men weet dat het land in belangrijke mate afhankelijk is van de expats.”

Qatar richt zich nu al volledig op het WK voetbal in 2022. „Ze willen dat het een fantastisch toernooi wordt, en ik denk dat ze het gaan redden. Ik weet niet hoe, maar ze gaan er ook nog wel voor zorgen dat westerse supporters een biertje kunnen drinken.”

Swagerman ontwijkt kritiek op Qatar, bijvoorbeeld over misstanden en doden bij de bouw van stadions. „Ik ken de verhalen ook, maar ik heb daar geen zicht op. Ik zie wel dat ze speciale helmen dragen om koel te blijven.”

Luchtvaart speelt in de economieën van de Verenigde Arabische Emiraten en Qatar een sleutelrol. Dat de landen een nieuwe welvaartspijler creëren voor het post-olie tijdperk ziet Swagerman niet. „Er zijn veel andere economische sectoren die een alternatief voor olie en gas kunnen worden. Hoe breder een economie is opgezet, hoe beter.”

Ook de Amerikaanse en Europese kritiek op zijn werkgever is aan Swagerman niet besteed. De beschuldigingen dat staatsbedrijf Qatar Airways floreert dankzij stiekeme subsidies en kortingen van de overheid noemt hij ongefundeerd. Hij vindt, net als de regering van Qatar die nu met de Europese Unie onderhandelt over een luchtvaartverdrag, dat eerst moet worden vastgesteld wat ‘eerlijke concurrentie’ precies is.

Volgens lobbyorganisatie Europeans for Fair Competion ontving Qatar Airways de laatste tien jaar ruim 15 miljard dollar aan staatssteun, onder meer als belastingontheffing en rentevrije leningen.

„Het is allemaal betwistbaar. Ik heb het niet gezien.”

Dat klinkt als kardinaal Simonis over misbruik in de katholieke kerk.

„Als het waar zou zijn, had ik het moeten zien. Ik zeg: het is niet zo. Er zijn andere verklaringen voor het succes van Qatar Airways. Neem de geografische ligging van Doha ten opzichte van opkomende markten als India en China. Door dat geopolitieke voordeel is er inderdaad geen gelijk speelveld, maar dat heeft niets met staatssteun te maken. Kijk ook naar het verschil in beloning. Onze bemanning, vooral in de cabine, verdient veel minder dan bij KLM of Lufthansa.

„Op een vlucht naar Washington vliegen onze piloten na één overnachting terug. We blijven keurig binnen de normen voor werk- en rusttijden maar zetten dat strakker neer dan onze concurrenten. In de businessclass van KLM krijg je op twee momenten te eten. Bij ons kun je permanent bestellen. Dat betekent lastiger en harder werken aan boord maar voor de klant is het een enorm voordeel.”

De Golfmaatschappijen vergroten hun vloot, hun netwerk en hun aandelenbelangen in Europese maatschappijen. Kunt u zich de vrees voor hun opmars voorstellen?

„Natuurlijk kan ik me dat voorstellen. Concurrentie betekent vrees. Dat betekent dat je een tegenstander hebt die het net iets beter doet dan jij. Maar omdat te pareren kun je beter een andere strategie kiezen. Kijk naar hun product en hun service en leer daarvan.”

Kan KLM deze strijd nog winnen?

„Niet door te blijven tamboereren op onbewezen beschuldigingen. Wel door naar andere modellen te kijken en door met andere maatschappijen samen te werken. Kijk naar het Midden-Oosten met gezonde achterdocht, maar ook met een optimistische en open benadering. Ga kijken, ga praten, dat is de oplossing.”

In zijn vorige functie, als hoofd vliegveiligheid van KLM, nam Swagerman deel aan het debat over vliegen boven conflictgebieden na het neerschieten van de MH17. Het was ook een KLM-vlucht.

We zijn bijna drie jaar verder. Zijn de internationale afspraken over vliegen boven conflictzones verbeterd?

„Nee, er is niets verbeterd. Landen beslissen zelf of ze hun luchtruim sluiten of niet. De oplossing van VN-luchtvaartorganisatie ICAO heeft niets opgeleverd. Er is geen nieuw instrumentarium bijgekomen. De enige winst is dat de aandacht voor de problematiek is toegenomen.

„Een oplossing is niet in zicht, want er is geen supranationale autoriteit met macht. Die komt er ook niet want landen willen hun inlichtingen niet delen. We konden toen niets anders doen dan we hebben gedaan om de ramp te voorkomen, en dat kunnen we nog steeds niet.”