Waarom zijn we zo bang voor clowns?

Miljoenen mensen zagen de woensdag verschenen trailer van de remake van de film ‘It’ over de horrorclown.

In een geel regenjasje rent Georgie achter een papieren bootje aan dat op een stroompje regenwater langs de stoep vaart. Het bootje verdwijnt samen met het regenwater door een put het riool in. Op handen en knieën kijkt Georgie het riool in op zoek naar zijn papieren bootje als uit het niets een clown opdoemt.

Het klinkt misschien als een onschuldige scene in een willekeurige kinderfilm, maar het zijn de eerste scenes van de trailer van de remake van de angstaanjagende verfilming van Stephen Kings horrorboek It.

Deze scenes lijken identiek aan de in 1990 verschenen hitfilm over de moordende clown Pennywise met puntige tanden en klauwen als handen. De remake, waarvan de trailer woensdag verscheen, is inmiddels al miljoenen keren bekeken en appelleert aan het ‘unheimliche’ gevoel dat veel mensen ervaren bij het zien van clowns. Deze angst is zelfs zo breedgedragen dat er een officiële naam voor is: coulrofobie.

Want Pennywise is niet de enige angstaanjagende clown. The Joker is in Batman een psychopathische moordenaar, met Halloween verkleden mensen zich in de Verenigde Staten om als horror clown de deuren langs te gaan en gewelddadige bankrovers vermommen zich in films regelmatig met een clownsmasker.

Lees ook: In de VS zijn clowns een serieus probleem

Waarom zijn we bang voor clowns?

In de Verenigde Staten zorgden killer clowns vorig jaar voor een ware clownshysterie. Mensen verkleedden zich als clown met een morbide uiterlijk om passanten angst aan te jagen. Het ging zelfs zo ver dat bewoners van de stad Orem aan agenten vroegen of ze clowns mochten neerschieten, als ze er een tegenkwamen.

Lees ook: Een golf van ‘killerclowns’? Niets nieuws

De beelden van deze angstaanjagende clowns gingen snel de wereld over en juist die ervaringen wakkeren onze angstgevoelens voor clowns aan, vertelt Tom Beckers, hoogleraar experimentele psychopathologie aan de Universiteit van Leuven. “Veel van onze angsten komen niet voort uit onze eigen ervaringen maar krijgen we overgedragen via verhalen, films of incidenten.”

Het kan al beginnen in de vroege kindertijd. “Ik was met mijn zoontje van destijds twee jaar in een schoenenwinkel waar een clown ballonnen uitdeelde”, vertelt Beckers. “Mijn zoontje begon als snel te huilen en was doodsbang voor de clown”. Deze reactie past bij de normale ontwikkeling die kinderen rond die leeftijd doormaken. “Opeens worden ze angstig voor vreemden, ontwikkelen ze scheidingsangst en zijn ze bang voor gemaskerde figuren, zoals clowns.” Bij verreweg de meeste mensen verdwijnt die angst gewoon weer, zegt Beckers, maar als we later de clown weer tegenkomen als eng figuur, dan kan die angst weer worden aangewakkerd.

Onschuldige kindervriend

Beckers benadrukt bovendien dat het idee van een clown als onschuldige kindervriend een relatief recent gegeven is. De traditie van clowns is behoorlijk ambivalent, zegt hij. “De nar in de middeleeuwen bijvoorbeeld stak graag de draak met mensen. Clownsfiguren hebben ook in de literatuur een satirische rol.” Pas halverwege de vorige eeuw, met de opkomst van populaire cultuur en bijvoorbeeld Ronald McDonald, de vriendelijke clown van de McDonalds, kreeg de clown een onschuldig karakter. “En precies die onschuldige figuur is weer een dankbaar onderwerp voor bijvoorbeeld filmmakers om mee te spelen,” zegt hij. “De clown kan zich verbergen achter een masker en zich anders voordoen dan hij is.”

Beckers zet wel vraagtekens bij een echte clownsfobie. “Als je van een fobie wil spreken, dan moet je dermate last hebben van je angst dat deze je belemmert in het dagelijks leven.” Er zijn volgens Beckers wel degelijk mensen die daar last van hebben maar zijn dat er niet veel. “Het feit dat er een specifiek woord voor is, coulrofobie, betekent niet dat het gebaseerd is op iets anders dan de angst voor spinnen of hoogtes.”

Op de vraag of er geen verschil zit tussen een ‘reële’ angst, zoals angst voor spinnen of hoogtes, en een irreële angst zoals voor clowns reageert Beckers voorzichtig. “Ja, de angst voor spinnen heeft misschien een reële achtergrond, maar dat moet je wel relativeren. Ik heb bijvoorbeeld nog nooit gehoord van iemand die bang is voor bijvoorbeeld stopcontacten terwijl deze een veel reëel gevaar zijn in Nederland dan spinnen”.

Voorlopig moeten liefhebbers van horrorfilms nog even wachten tot de remake van ‘It’ daadwerkelijk in de bioscoop komt. De film wordt pas in september verwacht.

    • Belia Heilbron