Komt het nog goed tussen Turkije en Amerika?

Bezoek Tillerson Turkije en de VS hebben elkaar hard nodig, maar kunnen op het moment niet samen door een deur. Ankara zit vooral in de maag met de rol die Koerdische strijders mogen spelen bij de geplande verovering van Raqqa.

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Rex Tillerson donderdag in Ankara bij het mausoleum van Atatürk, de grondlegger van modern Turkije. Reuters

Het bezoek van de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Rex Tillerson donderdag aan Turkije heeft het wantrouwen en de onmin tussen de twee NAVO-bondgenoten niet kunnen wegnemen. Op een gezamenlijke persconferentie na afloop had zijn Turkse collega Mevlüt Cavusoglu felle kritiek op de Amerikaanse steun voor de Syrische Koerden, die de relatie met Turkije zware schade heeft berokkend. De VS steunen de ene terreurgroep in de strijd tegen de andere, zo zei Cavusoglu.

Hij doelde op het geplande offensief om de Syrische stad Raqqa te heroveren op IS, dat op het punt staat te beginnen. Hoewel de Amerikanen formeel nog geen besluit hebben genomen, wijst alles erop dat ze gaan samenwerken met de Syrische Koerden. Dit is voor Turkije onacceptabel. De Turken zien de Syrisch-Koerdische militie YPG als een terreurgroep, die nauw is gelieerd aan de Turks-Koerdische guerrillabeweging PKK.

Tillersons bezoek was de laatste kans voor de Turken om de VS ervan te overtuigen hun alliantie met de Syrische Koerden te beëindigen en in plaats daarvan bij de herovering van Raqqa samen te werken met door Turkije gesteunde rebellen. Op de persconferentie zei Tillerson dat hij met Cavusoglu „een aantal opties en alternatieven” had besproken, maar dat ze niet nader tot elkaar waren gekomen.

De Turken hebben de Amerikanen er tot nu toe niet van kunnen overtuigen dat hún plan voor de herovering van Raqqa haalbaar is. De VS betwijfelen of de Turken in staat zijn om zo’n complexe en omvangrijke operatie tot een goed einde te brengen.

Lees ook: Wie herovert Raqqa en wie houdt het straks in handen?

Turkije buitenspel

Turkije hoopte met zijn militaire operatie in Syrië, Eufraat Schild, een goede uitgangspositie te hebben voor de aanval op Raqqa. Maar daar zijn ze niet in geslaagd. Het is weliswaar gelukt om IS te verdrijven uit het Syrische grensgebied met Turkije en de opmars van de Koerden richting het oosten te stuiten. Maar de door Turkije gesteunde rebellen hadden grote moeite om de stad Al-Bab te heroveren op IS. Dit versterkte de indruk bij de Amerikanen dat het Turkse rebellenleger niet groot en goed getraind genoeg is om Raqqa te kunnen innemen.

Desondanks kondigde de Turkse regering woensdag aan dat Eufraat Schild, „succesvol is beëindigd”. Wel blijven de Turkse troepen aanwezig in het veroverde gebied. Ankara hield de mogelijkheid open dat het in de toekomst nieuwe militaire operaties zal lanceren. Maar voorlopig lijkt Turkije buitenspel te staan in Syrië. Al kan Ankara de operatie in Raqqa frustreren door zijn luchtmachtbasis Incirlik te sluiten voor Amerikaanse gevechtsvliegtuigen.

Een andere heikele kwestie draait om een bestuurder van een Turkse staatsbank, die woensdag in de VS is gearresteerd wegens de schending van de Amerikaanse sancties tegen Iran. Hij zou daarbij hebben samengewerkt met de Turks-Iraanse goudhandelaar Reza Zarrab, die banden heeft met de Turkse regeringspartij AKP en eveneens in Amerikaanse hechtenis zit.

Het is een pikante zaak, die de relatie tussen beide landen verder onder druk zet. Volgens de Turken is de arrestatie „totaal politiek” en is de Amerikaanse aanklager lid van de Gülenbeweging. Zarrab werd genoemd in de corruptiezaak tegen president Erdogan en andere hoge AKP’ers die eind 2013 aan het licht kwam, maar daarna in de doofpot is gestopt. De Turkse regering vreest dat een mogelijk proces belastende zaken aan het licht zal brengen. Minister van Buitenlandse Zaken Mevlüt Cavusoglu zei dat hij de zaak vandaag met Tillerson zal bespreken.

Erosie van vertrouwen

Ook zullen de Turken bij Tillerson aandringen op de uitlevering van de Turkse imam Fethullah Gülen, het vermeende brein achter de mislukte coup, die in de VS in ballingschap leeft. The Wall Street Journal meldde dit weekend dat Michael Flynn, de voormalige veiligheidsadviseur van president Trump, met Turkse ministers plannen had besproken om Gülen naar Turkije te sturen, buiten het formele uitleveringsproces om. Maar sinds Flynn is ontslagen, ontbeert Turkije zo’n bondgenoot in het Witte Huis. De Turkse minister van Justitie waarschuwde vandaag dat Gülen mogelijk uitwijkt naar Canada, waar hij een ranch zou hebben gekocht.

Vanwege al dit gekrakeel is het de vraag of Tillerson en de Turken nog tijd overhouden om te praten over de toenemende invloed van Rusland en Iran. „Ankara en Washington lijken zich te concentreren op hun meest dringende belangen, en lijken zich niet bewust van de grote veranderingen die zich voltrekken in het Midden-Oosten”, schrijft de Turkse analist Metin Gurcan op de website van Al-Jazeera.

„Deze onwetendheid zal leiden tot meer crises en verwarring, en wellicht zelfs tot iets ergers – een totale erosie van het vertrouwen in de Amerikaans-Turkse relaties.”

    • Toon Beemsterboer