Een dreigend en snoeihard engelenkoor

Experimentele rock

Rockband Swans, bekend om hun meedogenloze volume, wordt ontbonden. Ze zijn nog twee keer in Nederland te zien.

Swans, de Amerikaanse band van Michael Gira (midden). foto Samantha Marble

De Amerikaanse band Swans is bezig aan de laatste tournee. De groep van Michael Gira, uit New York, werd opgericht in 1982, ging uit elkaar in 1997, werd nieuw leven ingeblazen in 2010, en wordt binnenkort dus weer ontbonden. „In de toekomst wil ik geen vaste band meer, ik zal per project muzikanten uitnodigen”, zegt Gira (63) per telefoon vanuit Zürich, waar hij ’s avonds optreedt.

In de eerste versie stond de ‘noise’ (compromisloze rock) van Swans bekend om hun meedogenloze volume tijdens concerten. Bij het debuutoptreden in Paradiso, Amsterdam, in 1985, was de kennismaking met hun lage bastrillingen en drumdreunen, gecombineerd met Gira’s dreigende bariton, genoeg om het verbijsterde publiek de zaal uit te jagen.

In de nieuwe opzet, met onder meer oorspronkelijke gitarist Norman Westberg, is de muziek afwisselender. De optredens, waarin ze nummers spelen van soms drie kwartier, zijn als erediensten voor de gitaar, het instrument dat zowel akoestisch als elektrisch, solerend of met lange halen, wordt benut.

Maar Gira kan het fysiek niet meer aan: de tweeënhalf tot drie uur die hun concerten duren, waarbij de muzikanten onder zijn leiding bijna voortdurend improviseren en creëren, en hij zich al spelend op de knieën laat vallen. „Onze manier van spelen is intens”, zegt hij. „Bovendien zijn we al jaren met zijn zessen, meer dan 200 dagen per jaar. We zijn uitgepraat, zowel muzikaal als daarbuiten.”

De recente albums van Swans worden beter ontvangen dan het vroege werk. Sinds de reünie maakte de groep vier albums, waarop de bruuske stijl van weleer meer dynamiek kreeg. Zo staan op het recente The Glowing Man (2016) lange nummers, die evolueren van schrapend naar twinkelend, met soms dramatische overgangen, en de hypnotische kracht van vroege blues.

Live klinken ze elke avond anders, zegt Gira. „Enkele elementen, zoals het ritme, staan vast. Daaromheen improviseren we. In onze sets zitten twee nieuwe stukken van inmiddels drie kwartier en een uur, die zijn aangegroeid, tijdens de optredens.”

Over het harde volume van vroeger, zegt hij: „Het was geen machtsmiddel. We wilden boventonen creëren, en gitaren leveren pas boventonen bij een bepaald volume. Door de boventonen lijkt het alsof je stemmen hoort, als een engelenkoor.”

Bij studio-opnamen kun je het volume niet als effect gebruiken. Daar vond Gira een oplossing voor. „Ik neem vrouwenstemmen op, en die mix ik tussen de gitaaropnamen in. Je hoort de stemmen niet echt, maar ze geven alsnog een ‘engelachtig’ effect. Met mannenstemmen kan het niet, nee, die klinken meteen dreigend.”

Een andere reden om luid te spelen, is de fysieke uitwerking. „Het geluid omhult me. Op het podium voel ik me net als het publiek. Ook voor mij is de muziek een nieuwe ervaring. Niet wij spelen de muziek, de muziek speelt ons. Zo voelt het.” Het volume heeft ook een nadeel: „Mijn gehoor is aangetast. Ik kan nauwelijks naar andere bands luisteren.”

Dit weekend is Gira met Swans in de bekende bezetting nog twee keer in Nederland te zien: in Paradiso, Amsterdam, en op het Rewire Festival in Den Haag. Wat gaat hij doen na het afscheid? „Ik wacht af wat me te binnen schiet. In ieder geval wil ik een roman schrijven.” Kan Gira zich een leven voorstellen zonder noise? Hij grinnikt. „Ik kan me heel goed een leven voorstellen zonder noise.”

Swans: 31/3 Paradiso, Amsterdam en 1/4 Rewire-festival (31/3, 1/4 en 2/4 verschillende locaties in Den Haag, met o.a. Arca, Slowdive) Inl: rewirefestival.nl
    • Hester Carvalho