Als despoten de dienst uitmaken

Schrijvers doen in deze Boekenweek elke dag een boek cadeau. Afl. 5. geeft Marine Le Pen: The Origins of Totalitarianism (1951) van Hannah Arendt
Illustratie Marike Knaapen

Geachte mevrouw Le Pen,

Over drie weken is de eerste ronde van de Franse presidentsverkiezingen en de kans bestaat dat u die gaat winnen. Onlangs vertelde u vol trots dat ‘het tijdperk voor sterke leiders als Poetin en Trump’ is aangebroken. Wat graag zou u zelf de derde leider van dit vermetele driespan worden, dat nationalisme en xenofobie opnieuw hoog in het vaandel voert. Ik wil u een boek cadeau doen, dat u misschien op andere gedachten brengt. Als u tijdens het campagne voeren een moment vindt, sla dan dit boek open, waaruit de afgelopen maanden vaak werd geciteerd, omdat het zo krachtig tot deze tijd lijkt te spreken: „Nooit is onze toekomst minder voorspelbaar geweest, nooit zijn we in die mate afhankelijk geweest van onbetrouwbare krachten, die de wetten van het gezonde verstand met voeten treden.”

De auteur, Hannah Arendt, schreef The Origins of Totalitarianism in 1951, omdat zij de werking van totalitaire regimes wilde begrijpen én wilde waarschuwen „dat deze niet opnieuw de kop op zouden steken”. Zij zou uw bewondering voor Poetin en Trump zeker niet gedeeld hebben, maar hen als gevaarlijke demagogen ontmaskerd hebben. Arendt ondervond aan den lijve wat het betekent als despoten het voor het zeggen krijgen. Zij wist als geen ander dat zij de angsten en onzekerheden van een bevolking niet willen verminderen maar juist ten bate van de eigen macht willen vergroten. Ze willen ook de samenleving niet veranderen, maar de menselijke vermogens van vrij en kritisch denken uitschakelen. Ze hebben lak aan de feiten, sjoemelen voortdurend met de waarheid, leggen de vrije pers aan banden en kiezen één idee of mythe uit, meestal gebaseerd op de superioriteit van het eigen volk, om hun demagogische claims te herhalen: ‘America first. Russia first’.

Het zijn precies die politieke tactieken waar uw twee helden in uitblinken. De geschiedenis leert dat deze vrijwel altijd tot uitsluiting, tot geweld, tot barbarij leiden. Kies een andere weg. Voorkom „dat menselijkheid opnieuw een hersenschim wordt”. Want er leeft niet één mens noch één volk op deze wereld, we zijn met velen en moeten er met elkaar iets van zien te maken.

met bezorgde groet,

Joke J. Hermsen

    • Joke Hermsen