Recensie

Wachten op een cyber-Hiroshima

Cyberwapens zijn lastig traceerbaar, waarschuwt Alex Gibney in Zero Days, zijn buitengewoon nuttige onderzoek naar een staatsworm die wél aan het licht kwam: Stuxnet.

Is de cyberoorlog al begonnen? Staten hacken elkaar, beïnvloeden verkiezingen en leggen sites lam. Voor het geval het serieus wordt, hebben ze elkaars infrastructuur al verzadigd met ‘logische bommen’ om de stroom uit te schakelen, chemische fabrieken op te blazen, stuwdammen te kraken.

Cyberwapens zijn lastig traceerbaar, waarschuwt Alex Gibney in Zero Days, zijn buitengewoon nuttige onderzoek naar een staatsworm die wél aan het licht kwam: Stuxnet. Als alternatief voor gewapend ingrijpen dwarsboomde deze joint venture van de Amerikaanse NSA en de Israëlische Mossad het Iraanse kernwapenprogramma door discreet 10 tot 20 procent van de centrifuges van de verrijkingsfabriek Natanz te saboteren. Tot de Mossad Stuxnet in 2010 net iets te agressief maakte – aldus Gibneys bronnen – waarna de worm zich over de halve wereld verspreidde en werd ontdekt.

Volgens Gibney hebben de VS tevens een cyberwapen om de Iraanse infrastructuur volledig lam te leggen: Nitro Zeus. Dat ligt nu in de kleine handen van Donald Trump.

Alex Gibney neemt met groot gezag Amerika’s grote kwesties onder handen: Enron, WikiLeaks, Steve Jobs, Lance Armstrong, Scientology, binnenkort Roger Ailes’ Fox Network. Hij staat voor integriteit en journalistiek vakmanschap, wat zijn documentaires vol pratende hoofden – ook Zero Days – geschikter maakt voor tv dan bioscoop.

Op het filmfestival van Berlijn maakte Gibney zich in een persgesprek zorgen over de „absurde geheimhouding” rond cyberwapens, zelfs bij een wel zeer publiek geheim als Stuxnet. „Mijn vrienden in de Obama-regering klapten dicht, ze waren doodsbang voor een leugendetector-test.” Die krampachtige geheimhouding vindt hij gevaarlijk. De komst van kernwapens in 1945 leidde tot debatten, nucleaire doctrines en verdragen. Bij cyberwapens wordt elk debat gesmoord. Gibney: „Terwijl het op het digitale slagveld steeds onrustiger wordt, je ziet staten van alles uitproberen. Dat loopt ooit ergens uit de hand.” Ligt het niet in de natuur van de mens dat het eerst fout moet lopen? „Ik wil geen onnodige angst zaaien, maar de destructieve kracht van cyberwapens is angstaanjagend. Ik hoop dat mensen het probleem zien.”

    • Coen van Zwol