‘Ik zeg altijd: praat met elkaar! Communiceer!’

Stephan Streker

‘Noces’ vertelt een waargebeurd Belgisch-Pakistaans verhaal over eerwraak, uithuwelijking en abortus: „Ik gaf elk personage een dilemma mee.”

Noces heeft eerwraak als thema, maar een jaar na de aanslagen in Brussel fungeert de film ook als een venster op gesloten islamitische gemeenschappen.

‘Dagelijks lees je in de krant verhalen over familiedrama’s, eerwraak en verstoten meisjes. Dat is niet de schaduwzijde van de multiculturele samenleving, maar het bewijs van een pijnlijk emancipatieproces”, zei de Belgische regisseur Stephan Streker tijdens het afgelopen Filmfestival Rotterdam.

Het is een verfrissende, zij het wat crue kijk op het waargebeurde verhaal dat hem tot zijn derde film inspireerde. Rotterdam is het 21ste festival dat de film aandeed, Australië, Nieuw-Zeeland en China staan nog op het programma. Onvergetelijk was de onthaal in Marrakech, waar mensen zelfs tijdens de film applaudisseerden om hoofdpersoon Zahira bij te staan, zegt Streker.

„We vergeten te vaak dat aan dit soort gruwelijke verhalen vaak herkenbare emoties van liefde en onmacht ten grondslag liggen”, vervolgt hij. „Neem deze Belgisch-Pakistaanse familie waar mijn film over gaat. Tijdens mijn research kwam ik erachter hoe close ze waren, hoeveel ze van elkaar hielden, maar ook hoe bang ze waren voor verandering, voor druk van de gemeenschap, en hoezeer ze elkaar tegen al die invloeden van buiten wilden beschermen. Met desastreuze gevolgen.”

Lees de recensie van Noces: Eerwraak in een nieuwe context.

Keurig geïntegreerd

Noces (internationale titel A Wedding) gaat over de 18-jarige Zahira, die zwanger raakt van haar vriendje, onder druk staat om een abortus te plegen en ondertussen door haar familie via Skype-sessies aan een jongen uit het thuisland moet worden uitgehuwelijkt. Een keurig geïntegreerde familie. „Ho even”, roept Streker als ik dat woord gebruik. „Daar begint het misverstand al. Zahira hoeft niet te integreren. Ze is Belgisch. Ze is hier geboren. De Pakistaanse gemeenschap is relatief onzichtbaar, maar groot. In het Frans zeggen we ‘Pakistani’ in plaats van ‘avondwinkel’. Als in: ‘Is er nog een ‘Pakistani’ open?’

„Wij zijn in het Westen opgegroeid met de gedachte dat liefde het hoogste goed is. Maar in Zahira’s familie zie je dat er altijd een hogere macht is. Dat maakt dit verhaal tot een hedendaagse Griekse tragedie. Die clash tussen de wetten van het individu, en de wetten van de gemeenschap, en uiteindelijk de wetten van God. Zahira is het meisje dat ‘nee’ zegt tegen dat alles. Ze is een moderne Antigone.”

Zwijgcultuur

Maar ze is geen voorbeeldige heldin zoals Antigone, aan wie we ons moreel moeten optrekken. Haar verhaal is niet uniek in die zin, denkt Streker. „Dit soort dingen gebeurt elke week wel ergens, we weten er alleen niet van. Er is een enorme zwijgcultuur. Aanvankelijk dacht ik, als witte westerse man, dat het allemaal om religie draaide, maar het is veel ingewikkelder dan dat. Er is een enorm gecompliceerde sociale structuur die traditie boven religie stelt, eer boven traditie en de schone schijn zelfs nog boven eer. Daarom is de abortuskwestie van ondergeschikt belang: dankzij de abortus kan ze alsnog trouwen met een Pakistaanse man, de eer is gered, haar maagdenvlies wordt hersteld en niemand hoeft er ooit iets van te weten.”

Daarom moest hij de klassieke catharsis van de Griekse tragedie, het louterende moment waarop de toeschouwer via medelijden met de personages tot zelfinzicht komt, op een meer postmoderne manier fragmentariseren. „Alle personages hebben een eigen dilemma, en een troebele kant. Er is altijd een reden achter een reden. Als een Chinese puzzel. Je kunt ze allemaal begrijpen, en je zou tegen allemaal willen zeggen: ‘Doe dat nou niet!’”

Tegen eerwraak

Op de vraag wat hij, als scenarist en regisseur, het liefste tegen ze zou hebben willen zeggen, is het antwoord: „Praat met elkaar! Communicatie is het allerbelangrijkste.”

Dat is uiteindelijk ook de bredere boodschap van de film, ware het niet dat Streker zoals de meeste filmmakers van dat woord gruwt. „Het is belangrijk dat je als filmmaker een perspectief hebt op je verhaal. Wat ik wil zeggen past in een tweet: ‘ik ben tegen eerwraak’. Maar ik laat het oordeel aan de toeschouwers over. Al hoop ik stiekem dat mijn film ook emoties oproept en daardoor de wil van mensen om iets te veranderen.”

    • Dana Linssen