Recensie

‘Dansers met rimpels’ openen Kyliáns kroonjaar

Dans

In Den Haag wordt de zeventigste verjaardag gevierd van de wereldvermaarde choreograaf Jirí Kylián.

Beeld uit Kyliáns nieuwste film Scalamare

‘Ik zeg niks”, zei Jirí Kylián, die inderdaad echt weinig zei. De kersverse ereburger van Den Haag ontving gisteren de Gouden Erepenning van de stad uit handen van de kersverse burgemeester van Den Haag, Pauline Krikke. Hij leek zowaar een beetje van zijn stuk.

Zijn benoeming vormde een intermezzo in het eerste programma van Celebrating Kylián!, waarmee een aantal dansinstellingen in de stad Den Haag de zeventigste verjaardag (vorige week dinsdag) van de wereldvermaarde choreograaf en voormalig artistiek directeur van het Nederlands Dans Theater viert.

Het eerste programma in het kader van dit kroonjaar is extra toepasselijk en hartverwarmend. Zeker voor het feestvarken, verklaard liefhebber van ‘dansers met rimpels’. In Birth-Day (2001), een groteske barokkomedie in dans en slapstickfilm, treedt het (bijna) voltallige NDT 3 aan, het in 2006 opgeheven gezelschap „voor dansers tussen 40 en de dood”.

Het tsjechoviaans ogende Last Touch First (2008) – zien wij hier de zwijgende versies van de ‘Drie Zusters’ Mascha, Olga en Irina? – is aanleiding voor een fascinerend spel met stilstaande, soms verspringende tijd, waarbij Kylián experimenteert met extreme slowmotionbewegingen.

Nostalgische reis

Tijd, dood en liefde: het zijn geliefde thema’s die ook in Kyliáns nieuwste korte film Scalamare terugkeren. Opgenomen op de monumentale, naar zee aflopende trappen van het Monumento ai Caduti in het Italiaanse Ancona toont Scalamare een ouder echtpaar. Ze zijn ter gelegenheid van hun huwelijksjubileum op een nostalgische reis. Het paar herinnert zich de passie van weleer, de fricties ook, lachwekkend en wrang, maar steeds in grote verbondenheid, tot én met het einde.

Het korte zwart-witfilmpje (alleen de lippen van de vrouw, Kyliáns vrouw en muze Sabine Kupferberg, zijn rood) is van markante grafische schoonheid. Donkere schaduwen, onheilspellend en hoekig vervormd, kruipen de trap op en af. Maar het mooist zijn Kupferberg en haar tegenspeler Peter Jolesch, die de belichaming lijken van Brels Vieux Amants (Kylián gebruikt in Scalamare overigens muziek van Han Otten en flarden Mantovani).

Later dit jaar volgen in het kader van Celebrating Kylián! nog een filmprogramma en voorstellingen met Kylián-balletten, onder andere door studenten van Codarts en het Koninklijk Conservatorium, het Ballet van Monte Carlo en het Noorse Nationale Ballet.

Opmerkelijk genoeg ontbreekt, althans met een dansprogramma, het Nederlands Dans Theater, ongeveer 35 jaar Kyliáns thuisbasis. Die pijnlijke afwezigheid van ‘The Kylián Company’, zoals NDT in het buitenland werd genoemd, vloeit voort uit het moratorium dat Kylián drie jaar geleden instelde op de uitvoering van zijn werk door NDT. Officieel was het om ruimte te maken voor nieuw beleid. Hierdoor is de relatie tussen de huidige artistiek leider Paul Lightfoot en zijn illustere voorganger flink bekoeld. De bijdrage van NDT aan Celebrating Kylián! bestaat nu uit een ‘multimediale opstelling’ van archiefmateriaal in het Zuiderstrandtheater.

Maar – hoop doet leven – er is sprake van voorzichtige toenadering. Mogelijk bewijst NDT zich in een later stadium weer als dé interpretator van Kyliáns werk.

    • Francine van der Wiel