Syrische Koerden rekenen op de inlijving van Raqqa

Slag om het Islamitische Kalifaat IS dreigt de hoofdstad van zijn kalifaat te verliezen. Daarmee doemt een nieuw dilemma op. Krijgen de Syrische Koerden vrij spel?

Strijder van de Syrische Democratische Strijdkrachten bij Raqqa. Foto Rodi Said/Reuters

De toch al penibele toestand van Islamitische Staat verslechtert snel, nu Syrische verzetsstrijders een vliegveld op slechts enkele tientallen kilometers van Raqqa, de hoofdstad van het door hen uitgeroepen kalifaat, hebben ingenomen. Hetzelfde vliegveld was in 2014 het toneel van een van de eerste grote massale executies door IS van zo’n 200 gevangen genomen Syrische militairen.

Met hulp van Amerikaanse militairen was de herovering zondagavond een feit, nadat strijders van de Syrische Democratische Strijdkrachten (SDF) woensdag door Amerikaanse vliegtuigen waren gedropt in het gebied. Binnen de SDF-strijders geven strijders van de Koerdische YPG de toon aan, maar er maken ook enkele Arabische groepen deel van uit. Ze kunnen verder rekenen op steun van Amerikaanse militaire adviseurs

Met de operatie onderstreept de regering van Donald Trump dat ze minder terughoudend wil zijn in Syrië dan die van voorganger Barack Obama. Meer dan een zijtoneel is de strijd om Raqqa overigens niet. In het belangrijkste deel van Syrië maakt immers president Assad – met dank aan Rusland en Iran – inmiddels weer bijna volledig de dienst uit.

Een nog belangrijker strategisch object in de omgeving van de ingenomen luchthaven is de Tabqa-dam, de grootste van Syrië, in de rivier de Eufraat, stroomopwaarts van Raqqa.

Kijken: Waarom is Assad nog altijd aan de macht?

In het weekeinde bazuinden IS-bestuurders in Raqqa eerst rond dat de stuwdam beschadigd was en dreigde te breken. Mensen zochten daarop een goed heenkomen op hogergelegen plaatsen. Later liet IS echter geluidswagens bekendmaken dat de toestand toch onder controle was en mensen veilig naar huis konden.

Het was maandag niet duidelijk of de stuwdam nog normaal functioneert en of die tijdens de gevechten van de afgelopen dagen was beschadigd. Gedurende een korte wapenstilstand kreeg technisch personeel de kans om de dam te controleren. Achter de dam bevindt zich het Assad-meer, een belangrijk waterreservoir in het verder zo droge land, terwijl met de stroom een groot deel van Syriës elektriciteit wordt opgewekt. Wie de dam in handen heeft, heeft daarmee in zekere zin het lot van Raqqa in handen.

De Franse minister van Defensie, Yves Le Drian, kondigde eind vorige week al optimistisch aan dat de slag om Raqqa „de komende dagen zal beginnen”. Dat valt echter nog te bezien. Meer dan wie ook beseffen met name de Amerikanen, hun pijnlijke ervaringen in Irak in 2003 indachtig, dat er een helder plan de campagne nodig is voor wat er ná de val van Raqqa met de stad gebeurt. Raqqa is vanouds een Arabische stad. Wat zijn de gevolgen wanneer die door Koerden, Turken of Amerikanen van IS wordt bevrijd?

Onze enige zorg is dat de mensen van Raqqa over alles zelf besluiten nemen

De Syrische Koerden, die bekendstaan als een effectieve strijdmacht, lijken er al van uit te gaan dat zij de inname van Raqqa voor hun rekening mogen nemen. Saleh Muslim, co-voorzitter van de Koerdische YPG, vertelde het persbureau Reuters maandag dat Raqqa wat hem betreft deel zou gaan uitmaken van het gedecentraliseerde Koerdische bestuur in het verder ook al grotendeels door Koerden beheerste noorden van Syrië. „Onze enige zorg is dat de mensen van Raqqa over alles zelf besluiten nemen”, voegde hij er voor de goede orde wel aan toe.

Het staat nog allerminst vast dat zulke Koerdische plannen de zegen van de Amerikanen hebben, maar ze zullen met afgrijzen zijn begroet in de Turkse hoofdstad Ankara. Het laatste wat de regering van president Erdogan wil is een versterking van de positie van de Syrische Koerden, die ze ziet als handlangers van de Turks-Koerdische PKK waarmee ze al jaren op voet van oorlog verkeert.

Veel liever zouden de Turken deze klus zelf klaren met door hen gesteunde en gecontroleerde Arabische strijders. Maar de Turken lijken het pleit te verliezen tegenover de Koerden. Zelfs Rusland – op papier een Turkse bondgenoot, net als de VS trouwens – erkende vorige week dat het een ‘verzoeningscentrum’ heeft opgezet in het noorden van Syrië. Daar geven Russische instructeurs onder meer training aan strijders van de Koerdische YPG.

Door de betrokkenheid van zoveel verschillende landen en strijdgroepen is de herovering van Raqqa op IS een delicate zaak geworden, die makkelijk tot onderlinge strijd kan leiden. Intussen roepen organisaties als Raqqa Being Slaughtered Silently op ook het lot van de door talrijke luchtbombardementen van de VS en andere landen toch al zwaar beproefde burgers van de stad niet te vergeten. Onder de kop ‘Raqqa afbranden of bevrijden?’ maande commentator Abu Mohammed maandag niet nog meer burgers onnodig de dood in te jagen.

Lees ook: Wie herovert Raqqa en wie houdt het straks in handen?
    • Floris van Straaten