Man met levenslang wil gratie via Hoge Raad afdwingen

De advocaat van Loi Wah C., die levenslang vastzit voor de moord op een gezin van vier, eist vrijdag in een kort geding dat demissionair staatssecretaris Dijkhoff het zesde gratieverzoek van C. voorlegt aan de Hoge Raad.

Foto ANP / Roos Koole

Loi Wah C., die levenslang vastzit voor de moord op een gezin van vier, wil na 29,5 jaar de gevangenis uit. Zijn advocaat Mathieu van Linde eist vrijdag in kort geding dat demissionair staatssecretaris Dijkhoff (Justitie, VVD) zijn zesde gratieverzoek voorlegt aan de Hoge Raad.

Van Linde: „Elke levenslang gestrafte moet weten aan welke voorwaarden hij moet voldoen om in aanmerking te komen voor gratie. Wanneer de staat dit pertinent blijft weigeren, is dit moedwillige obstructie en wil ik weten wat daarvan de juridische consequentie is voor mijn cliënt.” Als de kortgedingrechter de eis toewijst en de Hoge Raad positief adviseert, mag de staatssecretaris alleen van dat advies afwijken in geval van bijzondere omstandigheden.

Van Linde en zijn cliënt strijden al jaren om vrijlating. Het laatste verzoek werd juni 2014 afgewezen. Achtereenvolgende ministers en staatssecretarissen willen levenslang gestraften geen gratie verlenen – zij hebben het laatste woord. Levenslang, vinden zij, is levenslang. Alleen door uitspraken van rechters komt er, in kleine stapjes, beweging in.

Zo wilde het gerechtshof in Den Haag positief adviseren. Maar dat kon niet omdat Loi Wah C. niet deelnam aan een resocialisatieprogramma gericht op terugkeer in de samenleving. Toenmalig staatssecretaris Fred Teeven (Justitie, VVD) weigerde dat. Na tussenkomst van de voorzieningenrechter en de Raad voor de Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) mocht C. alsnog resocialiseren. Tot nu toe ging hij zeven keer op bewaakt en begeleid „incidenteel verlof”.

Advocaat Van Linde wil nu van de staatssecretaris weten aan welke voorwaarden zijn cliënt moet voldoen om kans te maken op gratie. Dat perspectief moet de staat levenslang gestraften bieden, vinden het Europees Mensenrechtenhof EHRM, de Hoge Raad en inmiddels ook de staatssecretaris van Justitie.

Lees ook: Tot levenslang veroordeelde eist reïntegratietraject

Onduidelijke voorwaarden

Over de precieze eisen waaraan levenslang gestraften moeten voldoen om in aanmerking te komen voor strafherziening, zwijgt demissionair staatssecretaris Dijkhoff. Tot ergernis van advocaat Van Linde. Dijkhoff wil levenslang gestraften helemaal niet vrijlaten, zegt de raadsman. Er komt geen recht dat deze mensen ooit vrijkomen”, zei Dijkhoff in het NOS Journaal op 1 april vorig jaar. En:

„Ik wil dat moordenaars van gruwelijke misdrijven zo lang mogelijk in de bajes zitten.”

Van Linde: „Op de staat rust vanaf de strafoplegging de verplichting om levenslang gestraften de mogelijkheid te bieden zich te rehabiliteren en te resocialiseren. In alle andere landen in Europa gebeurt dat, alleen in Nederland niet. Dat betekent voor mijn cliënt dat hij na bijna 30 jaar detentie, zeker het recht heeft om eindelijk te weten aan welke concrete voorwaarden hij moet voldoen voor vrijlating op korte termijn.”

Het is de vraag of de kortgedingrechter zich aan dit politiek gevoelige onderwerp waagt. Op 1 mei gaat een speciaal ‘adviescollege levenslanggestraften’ aan het werk. Staatssecretaris Dijkhoff heeft deze commissie tegen zijn zin ingesteld na kritiek van de Hoge Raad. De Nederlandse uitvoering van de levenslange gevangenisstraf, oordeelde de raad, is in strijd met Europese mensenrechtenverdragen. Na een psychologische test en het horen van nabestaanden adviseert het college de staatssecretaris. Wanneer dat advies positief is en het reïntegratietraject succesvol doorlopen, kan de gevangene vrijkomen, maar de staatssecretaris houdt het laatste woord. Rond juli zal de Hoge Raad beoordelen of deze aanpak voldoet aan de eisen van het mensenrechtenhof in Straatsburg.

Vertragen procedures

Bij de vorige gratiezaak van C. tikte de Nationale ombudsman de staat op de vingers. Hij verweet toenmalig staatssecretaris Teeven (VVD) „onwil”. De ombudsman schreef in 2014: „Het lijkt de opstelling van de staatssecretaris te zijn dat gratieverlening hoe dan ook moet worden voorkomen. Een van de middelen daartoe lijkt te zijn het vertragen van procedures.”

Intussen ziet het ernaar uit dat Loi Wah C. ook aanspraak kan maken op onbegeleid verlof. De staatssecretaris moet hierover binnen vier weken besluiten, oordeelde de beroepscommissie van de RSJ deze maandag. Tot nu toe weigerde de staatssecretaris dat. Pas na onbegeleid verlof kan het succes van resocialisatie worden beoordeeld. Alleen de levenslang gestrafte Cevdet Y. ging op onbegeleid verlof – hij is de enige veroordeelde die langer achter slot en grendel zit dan Loi Wah C.

C werd eind jaren tachtig veroordeeld voor de moord op het Chinese gezin Tang in Rotterdam. Een 34-jarige man, zijn 32-jarige vrouw en hun twee kinderen – een meisje van vijf en baby van 5 maanden, werden het slachtoffer. C. heeft aangegeven dat hij na vrijlating bereid is om naar Hongkong te vertrekken.

    • Wubby Luyendijk