‘De ECB moet transparanter worden’

Transparency International

De Europese Centrale Bank opereert zó politiek dat ze opener moet zijn over haar handel en wandel, vindt een anti-corruptie-organisatie.

Het kantoor van de ECB in Frankfurt am Main, tijdens de lichtshow Luminale op 12 maart 2016. Foto Boris Roessler/EPA

Nu de Europese Centrale Bank (ECB) de belangrijkste instelling is geworden die de eurozone bijeen houdt, moet zij burgers ook meer inzicht geven in wat ze precies allemaal doet. Dat vindt Transparency International (TI), de organisatie die wereldwijd strijdt tegen corruptie en achterkamertjespolitiek.

Deze dinsdag publiceert de actiegroep haar eerste rapport ooit over een centrale bank. Centrale banken en openheid – dat gaat niet erg goed samen. Tot in 2011 bijvoorbeeld gaf de Amerikaanse Federal Reserve geeneens persconferenties.

Toch waagt de openheidswaakhond zich nu op dit terrein. De keuze viel op de ECB, omdat deze centrale bank bij uitstek een steeds „politiekere” rol is gaan innemen, zegt Leo Hoffmann-Axthelm, onderzoeker bij de organisatie, aan de telefoon.

De ECB is formeel onafhankelijk van de politiek, staat in de EU-verdragen. Maar na de financiële crisis is de centrale bank „de dominerende kracht in het Europese economische bestuur” geworden, meent TI.

Geheime brieven

ECB-president Mario Draghi beloofde in 2012 „al het nodige” te zullen doen om de euro bijeen te houden en toonde zich bereid om staatsleningen van wankele eurolanden op te kopen. Uiteindelijk is dit programma nooit uitgevoerd, maar Draghi had zich al diep in het beleid van regeringen gemengd. In „geheime” brieven, zo benadrukt TI, schreef Draghi aan de premiers van Italië en Spanje dat ze alleen op steun konden rekenen als ze specifieke hervormingen zouden doorvoeren. De Ierse regering kreeg ook zo’n geheime brief: de ECB houdt de Ierse banken alleen op de been als jullie gaan hervormen.

Dat is puur politiek, zegt TI. „In elk van die gevallen had de ECB de sleutel in handen om landen in de euro te houden.” In het vervolg moet de ECB niet meer doen alsof ze puur „technisch” bezig is. Correspondentie moet openbaar gemaakt worden.

Transparency International, bekend om zijn harde oordelen over regeringen en bedrijven, kan wel wat begrip opbrengen voor de ECB. De centrale bank móést zich wel op politiek terrein begeven, omdat de politiek zelf te weinig deed in de crisis. En vaak staan verouderde, onduidelijke regels transparantie in de weg. De Griekse banken bijvoorbeeld krijgen noodleningen van de Griekse centrale bank, met toestemming van het ECB-bestuur. Beslissingen hierover maakt de ECB nooit publiek, omdat de Griekse centrale bank formeel verantwoordelijk is.

Toch moet de ECB het tot „regel” maken „al haar beslissingen, aanbevelingen en zienswijzen te publiceren”, vindt TI. Ook op het gevoelige terrein van het bankentoezicht, dat de ECB sinds kort als extra taak heeft gekregen, mag het allemaal wel wat opener, stelt het rapport. De Amerikaanse Fed en de Bank of England zijn ruimhartiger met informatie.

De financiële sector moet duidelijker op afstand worden geplaatst van de centrale bank, zegt de actiegroep. De ECB moet deelnemen aan het openbare EU-lobbyregister, waarin afspraken van lobbyisten met EU-instellingen staan vermeld. En er moet een afkoelperiode van twee jaar komen voor oud-ECB’ers die in de financiële sector willen gaan werken.

Corruptie heeft TI niet aangetroffen in Frankfurt. Wel moet de klokkenluidersregeling „dringend” worden aangepast én publiek gemaakt, zodat medewerkers van de bank zich „veilig” voelen om eventuele corruptie te melden.

    • Mark Beunderman