Opinie

Kabinetsformatie GroenLinks moet snel keuze maken over regeringsdeelname

Met het besluit van de fracties van VVD, CDA, D66 en GroenLinks gezamenlijk de mogelijkheden voor regeringssamenwerking te onderzoeken gaat de kabinetsformatie nu serieus beginnen. Het wordt een avontuur. Meer dan drie partijen aan de onderhandelingstafel: het is sinds de formatie van het kabinet Den Uyl die eind 1972 begon, niet meer vertoond en een direct gevolg van de verkiezingsuitslag. Met minder partijen is simpelweg geen meerderheid in de Tweede Kamer te vormen.

Het viertal dat onder leiding van de dinsdag door de Tweede Kamer te benoemen informateur Edith Schippers (VVD) de onderhandelingen begint, bestaat uit de grootste partij, plus drie winnaars van de verkiezingen. Dit is in lijn met de motivatie van de meeste fractievoorzitters uit de Tweede Kamer in hun adviezen aan Schippers in haar functie als verkenner.

Maar om deze door de kiezer per partij bepaalde uitkomsten van de verkiezing gaat het natuurlijk niet bij het samenstellen van een coalitie. Daar geldt de wet van het getal die bepaalt met welke partijen een werkbare meerderheid valt samen te stellen. Vervolgens moet samenwerking ook nog op programmatische gronden mogelijk zijn. Aan een gedoogconstructie, ook mogelijk, bewaren VVD en CDA slechte herinneringen

Ten aanzien van het eerste punt zit het met de combinatie VVD, CDA, D66 en GroenLinks wel goed. De partijen beschikken in de Tweede Kamer gezamenlijk over 85 van de 150 zetels. Ook in de Eerste Kamer is bij deze vier partijen een meerderheid met 39 van de 75 zetels gegarandeerd.

Aanzienlijk ingewikkelder is het gesteld met de inhoudelijke verschillen tussen de vier waarbij het vooral gaat om de uiteenlopende standpunten van VVD en GroenLinks. Tijdens de verkiezingscampagne hebben beide partijen elkaar weliswaar niet volledig uitgesloten, maar samenwerking lag voor zowel VVD-lijsttrekker Rutte als GroenLinks-lijsttrekker Klaver niet voor de hand. Een 2012 déjà vu doemt op. Toen waren het de elkaar bestrijdende voorlieden van VVD en PvdA die daags na de verkiezingen samen gingen. Een groot deel van de kiezers – zie het kolossale verlies van de PvdA – heeft dit nooit begrepen.

Nu is een kabinetsformatie mede bedoeld om mogelijk te maken wat eerder onmogelijk leek. Daarbij zal gezien de verhoudingen de programmatische keuze in eerste instantie door GroenLinks moeten worden gemaakt. Durft deze partij het aan met VVD, CDA en D66? Of is GroenLinks bereid een minderheidskabinet van deze partijen te gedogen? De partij doet er goed aan die duidelijkheid snel te geven.