Honger is in Zuid-Soedan een doel van de oorlog geworden

Zuid-Soedan In Zuid-Soedan vallen de meeste slachtoffers niet door voedselgebrek, maar door kogels. „Ze proberen een terugkeer naar de normaliteit onmogelijk te maken”

Angelo Sigin (85): “Ik ben mijn dorp Beselia ontvlucht en in het opvangkamp in Wau terechtgekomen. Elke dag voel ik me zieker. Foto Ilvy Njiokiktjien

Zuid-Soedan is de afgelopen maanden uiteengevallen in een mozaïek van gebieden die worden gecontroleerd door regeringssoldaten die de bevolking terroriseren en milities. De meeste slachtoffers bij de afbraak van de natie vallen door kogels, niet door honger.

„Overal worden burgers aangevallen, in hun huizen maar ook als ze voedsel gaan zoeken”, zegt bisschop Erkolano Lodu Tombe van het stadje Yei. „Als burgers de oogst van hun land willen halen, worden ze gezien als sympathisanten van rebellen en geëlimineerd.” De 45-jarige vrouw Bakhita Abol Akol in de noordelijker gelegen stad Wau zegt:

„Ze doodden mijn man toen hij op ons land aan het werk was. Ik zou willen dat we weer allemaal samen waren, in ons eigen dorp. Maar daarvoor is het nog te gevaarlijk”.

Lees ook: Hongersnood in Afrika vaak schuld van de mens

De honger nijpt het meest in Unity, een deelstaat die bestaat uit uitgestrekt akkerland met rivieren en stroompjes vol vis. Zonder gewapend conflict zou hier niemand door hongersnood sterven. Die honger is geen bijproduct van de oorlog, het is een doel van de strijdende partijen. In Unity leven de Nuer, een bevolkingsgroep die oppositie voert tegen door de Dinka’s gedomineerde regering van president Salva Kiir.

Eerst hield er in 2014 een aan de regering gelieerde militie uit Darfur huis. Die vernietigde huizen, graanopslagplaatsen en waterputten. Duizenden bewoners werden verjaagd, zij meldden zich maanden later zwaar ondervoed in ontheemdenkampen. Een jaar later begon een rivaliserende militie van de Nuer een campagne van de verschroeide aarde, met als gevolg 70.000 ontheemden. Na acties eind vorig jaar door militiestrijders van vicepresident Taban Deng Gai ontstond een officiële hongersnood.

„Het doel was om de basis van steun voor de rebellen te vernietigen door een leeg gebied te creëren”, schrijven onderzoekers in een rapport van VN-experts deze maand over de situatie in Unity. „Regeringstroepen wilden iedere vorm van bestaan in dorpen en terugkeer naar normaliteit onmogelijk maken.” Afgezien van Unity is de toestand net zo precair rond de stad Malakal en in de zuidelijke regio Equatoria. In het woongebied van de Shilluk bij Malakal is de regering Dinka’s aan het herhuisvesten. De oorspronkelijke bewoners worden verjaagd. In Equatoria, doorgaans de graanschuur van Zuid-Soedan, mobiliseert de overheid milities om dorpen met vermeende sympathisanten van de oppositie aan te vallen.

Fotograaf Ilvy Njiokiktjien ging in opdracht van Cordaid naar Zuid-Soedan. Ze fotografeerde voor NRC, onder meer in een VN-opvangkamp in Wau. Bekijk de fotoserie: Op de vlucht voor honger en geweld in Zuid-Soedan

Met die plundertochten probeert iedere gevechtsgroep de zuurstof te ontnemen aan de andere. Een ziekenhuis in Unity, draaiende gehouden door Artsen zonder Grenzen, is al vier keer geplunderd. Kantoren van de organisatie, evenals scholen en kerken zijn kaalgeplukt. Het Wereldvoedselprogramma (WFP) van de VN moest toezien hoe zijn voorraadschuren werden leeggeroofd. Het afgelopen jaar zag een massale toename van schendingen van mensenrechten. Martelingen en verkrachtingen zijn gemeengoed geworden, rekrutering van kindsoldaten en het dumpen van lijken in rivieren komen iedere dag voor. De verdwijning van journalisten en mensenrechtenactivisten is heel gewoon.

Burgers worden behandeld als strijders van de vijand. Britse kolonialen en gearabiseerde Noord-Soedanezen pasten de tactiek van de verschroeide aarde toe, evenals Zuid-Soedanese milities bij hun onderlinge strijd. Maar sinds het uitbreken van de burgeroorlog drie jaar geleden is de dynamiek veranderd, omdat het deels een etnische strijd is geworden. Dinka, Nuer en Shilluk zijn gemakkelijk van elkaar te onderscheiden en worden collectief slachtoffer gemaakt vanwege hun afkomst. „Burgers zijn systematisch en met opzet door de regering en aanverwante milities aangewezen om te worden gedood”, aldus de VN-experts.

VN-secretaris-generaal António Guterres beschuldigde de regering er vorige week van geen enkele „zinvolle belangstelling” te tonen voor het lot van de lijdende bevolking. Enkele hoge burger- en militaire medewerkers van president Salva Kiir keerden hem de afgelopen weken de rug toe. De dissidenten uit het hart van het establishment spreken over tribalisme en etnische zuiveringen door het regeringsleger. Zuid-Soedan heeft heel hard voedsel nodig. Maar het heeft evenzeer een dringende behoefte aan nieuwe leiders – en aan een wapenstilstand.

Lees ook de reportage van correspondent Bram Vermeulen: de noodhulp heeft een Arabisch gezicht gekregen
    • Koert Lindijer