Wordt Hongarije het eerste EU-land zonder migranten?

Migranten in europa Met een omstreden nieuwe detentiewet is Hongarije hard op weg het eerste EU-land zonder vluchtelingen te worden.

De ramen van de telefoon- en tabakswinkels in de Volkstheaterstraat weerspiegelen de gezichten van Hongaarse, Aziatische en Afrikaanse klanten. Het achtste district van Boedapest is een smeltkroes van nationaliteiten. De afgelopen jaren groeide de wijk uit tot ontmoetingsplaats en vestigingsoord van vluchtelingen op de Balkanroute.

Begin vorige eeuw vormde deze buurt met zijn verweerde huurkazernes de bestemming van een heel andere groep migranten: orthodoxe joden uit het huidige West-Oekraïne vluchtten hiernaartoe, weg van het geweld van de Eerste Wereldoorlog.

De meest recente opleving van de Hongaarse migratietraditie in ‘het achtste’ zal, als het aan premier Orbán ligt, minder sporen nalaten. Misschien wel geen. Want naar eigen zeggen wil Orbán de „etnische homogeniteit” van zijn land behouden en de immigratie beperken.

In 2016, na de bouw van een omstreden grenshek en een reeks maatregelen die Hongarije onaantrekkelijk moeten maken voor migranten, kregen slechts 432 asielzoekers een vorm van bescherming. Ter vergelijking: in Duitsland waren dat er 411.956. Met een nieuwe detentiewet, die dinsdag van kracht wordt, consolideert Hongarije haar status als ‘vluchtelingenvrij’ land verder.

Lees ook een reportage van correspondent Roeland Termote: ‘Excessief geweld’ bij Hongaars hek

De wet maakt het de Hongaarse autoriteiten mogelijk migranten ouder dan veertien jaar gedurende hun gehele asielprocedure op te sluiten in containerkampen. Dat gebeurt bij een van twee transitzones aan de Servisch-Hongaarse grens: afgerasterde grindstroken met draaideuren in het 175 kilometer lange grenshek dat momenteel wordt uitgebreid. Via de twee draaideuren arriveerden sowieso al niet meer dan een handvol mensen per dag. En die worden doorgaans teruggestuurd naar Servië, het buurland dat, tegen het advies van de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR door de Hongaarse autoriteiten is aangemerkt als veilig land.

Orbán verdedigde de nieuwe detentiewet in een radio-interview met de stelling dat asielzoekers in open kampen ervandoor zullen gaan richting West-Europa.

„Als we in overweging nemen dat terroristen zich recent hebben voorgedaan als vluchtelingen, dan zien we dat dit de gemakkelijkste methode is voor terroristen om Europa binnen te komen.”

Volgens het Hongaarse Helsinki-comité wil de regering in werkelijkheid „het asielsysteem van het land ontmantelen en mensen die internationale bescherming nodig hebben, afschrikken.”

De EU talmt vooralsnog met een reactie. Europees Commissaris voor migratie, Dimitris Avramopoulos, is dinsdag in Hongarije voor wat een Commissie-woordvoerster omschrijft als „een serieuze discussie” met de Hongaarse autoriteiten. Na dat bezoek zullen eurocommissarissen zich buigen over een juridische beoordeling van de wet. Maar of de EU werkelijk stappen zal ondernemen, of dat kan en op welke manier dat moet blijken.

Lees ook: Hongarije gaat asielzoekers opsluiten

Draconische maatregelen

Tot nog toe klinkt vanuit Brussel en West-Europese hoofdsteden wel gemor over de Hongaarse weigering mee te werken met de herverdeling van vluchtelingen over EU-lidstaten, maar actie blijft uit. „De Europese Commissie houdt lidstaten die EU-wetten overtreden niet ter verantwoording”, zegt Lydia Gall, onderzoekster bij mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch. Talrijke migranten getuigden tegen ngo’s en media, waaronder NRC, over excessief politiegeweld aan de grens. Maar de Commissie reageert niet met juridische stappen, zegt Gall. Een Commissie-woordvoerster stelt niet te kunnen reageren op rapporten over de vermeende mensenrechtenschendingen.

Lees ook over de mishandeling van vluchtelingen in Hongarije: Honden aan de grens om vluchtelingen terug te jagen

De Hongaarse regering reageert ondertussen wel, met een charge tegen ngo’s en de media. Een medewerker van Artsen zonder Grenzen in de Servische hoofdstad Belgrado verklaarde begin maart aan de Zweedse krant Aftonbladet dat migranten die terugkeerden van de Hongaarse grens verwondingen hadden die veroorzaakt leken door hondenbeten en knuppelpartijen. Daarop veegde de Hongaarse regering zowel krant als ngo de mantel uit over „ongeverifieerde beschuldigingen”. Bovendien suggereerde de regering – zonder bewijs — samenwerking tussen Artsen zonder Grenzen en de omstreden Hongaars-Amerikaanse miljardair en mecenas George Soros, die vele doelen financieel ondersteunt. Zowel Soros als de door hem gesubsidieerde organisaties, waaronder Human Rights Watch en het Helsinki-comité, zijn doelwit van een hetze van regeringspartij Fidesz. Ze zouden de migrantenstroom aanwakkeren en staten destabiliseren.

Enkele dagen later beboette een Hongaarse rechtbank twee agenten voor het gebruik van geweld tegen migranten. Maar het merendeel van de aangiftes wegens geweld wordt geseponeerd.

Lees ook: Hongarije stuurt tienduizend agenten naar grens Servië

Juridische strijd

De juridische strijd van mensenrechtenorganisaties met de regering-Orbán heeft wisselende resultaten. Een Hongaarse rechtbank veroordeelde vorig jaar een Syrisch-Cypriotische man met EU-verblijfsvergunning, die in september 2015 zijn bejaarde ouders vergezelde op de vluchtelingenroute, tot tien jaar cel voor ‘terreur’ vanwege deelname aan gewelddadige relletjes bij de afgesloten grens.

Het Europese Hof voor de Mensenrechten oordeelde deze maand dat Hongarije inbreuk had gepleegd op de Europese Conventie voor de Rechten van de Mens door twee asielzoekers vast te houden in de transitzone en terug te sturen richting Servië zonder afdoende procedure en bescherming. „Dat opent de mogelijkheid tot een reeks soortgelijke claims”, zo meent onderzoekster Gall van Human Rights Watch. Orbán reageerde op de voor hem zo typerende wijze met een uithaal naar het Helsinki Comité, dat de twee asielzoekers bijstond.

„Laten we er niet omheen draaien: George Soros financiert deze organisaties. [...] De hele situatie is absurde nonsens, die neerkomt op een collusie tussen mensensmokkelaars, Brusselse bureaucraten en organisaties gefinancierd met buitenlands geld die opereren in Hongarije.”

Lees ook de reportage: Hier is het voor de vluchtelingen niet veilig
    • Roeland Termote