Hij is het oliemannetje voor de Brexit

David Davis

Hij was een euroscepticus die de Tories 25 jaar geleden vóór Europa liet stemmen en had zijn beste jaren achter zich. Tot de Brexit. Vanaf deze week moet David Davis in Brussel de beste deal voor de Britten zien te sluiten.

Foto: Justin Tallis / AFP

David Davis deed woensdag in Westminster zijn best belangrijk te zijn. Buiten was net een aanslag gepleegd. Honderden politici, bezoekers, journalisten en medewerkers wachtten stonden op een binnenplaats te wachten op duidelijkheid, bewaakt door een antiterreureenheid.

Als een politieman een mededeling deed, ging Davis pal tegenover hem staan, alsof hij ons opperhoofd was. Joviaal ging hij op de foto, met zijn vuistdikke Brexitdossier onder de arm. Grappend stelde hij een schoolklas gerust. Zijn aanwezigheid gaf vertrouwen: als een van de zichtbaarste ministers van de regering hier zo staat, moet het grote gevaar wel geweken zijn.

De komende twee jaar zal Davis namens de Britten onderhandelen met de vertegenwoordiger van de Europese Commissie, de Fransman Michel Barnier. Het zal Davis zijn die tegenover het Britse Lagerhuis de duizenden technische details van de onderhandelingen moet verdedigen. David Davis is het oliemannetje van de Brexit.

Een jaar geleden zou niemand bijzondere aandacht hebben geschonken aan de 68-jarige man met zijn volle hoofd witgrijs haar, zijn iets te ruime pak en zijn eveneens iets te luide lach. Davis had een prima staat van dienst maar zijn prominentste jaren lagen achter hem, daar zouden vriend en vijand het over eens zijn geweest. Maar toen hadden de Britten nog niet besloten uit de Europese Unie te stappen en waren de carrièrekansen van uitgesproken eurosceptische politici als Davis nog niet gekeerd.

Davis vertegenwoordigt in het Lagerhuis al dertig jaar dezelfde buitenwijken van de Noord-Engelse havenstad Hull. Het is een vorm van stabiliteit en toewijding waar Davis’ collega’s met respect over praten. Bovendien had hij tegelijkertijd belangrijke functies gehad: schaduwminister, staatssecretaris en partijvoorzitter van de Conservatieven. Het is niet de absolute politieke top, maar hij schurkte er wel tegen aan.

Lees ook het portret: Wie is David Davis?

Losse, haast arrogante houding

In 2005 gold Davis zelfs als de te kloppen man in de strijd om het partijleiderschap. Davis was ervaren, goed in de partijpolitiek, kwam over als een gezellige vent met wie je met plezier een pint kon drinken.

Uiteindelijk legde Davis het af tegen een 39-jarige jonge hond met radicale ideeën over groen-rechts en het moderniseren van de Conservatieven. David Cameron versloeg David met gemak. „Een minder volhardende politicus stapt na zo’n verlies op, maar hij bleef zitten. Bovendien bleef hij nog drie jaar aan als schaduwminister. Dat moet ongemakkelijk zijn geweest”, zegt een Lagerhuislid van de Conservatieven. De meeste bronnen voor dit verhaal willen alleen off the record praten: een belangrijke minister van premier Theresa May becommentariëren in aanloop naar de Brexit wordt als niet-handig ervaren.

Met zijn pleidooien voor lagere belastingen en hogere straffen lijkt Davis de klassieke conservatief. Zijn losse, haast arrogante, houding versterkt dat idee. Davis stáát in het Lagerhuis niet aan de despatch box, de plek helemaal vooraan waar ministers spreken, hij hángt er met zijn halve lijf overheen.

Davis veranderde net zo makkelijk van mening als Prince van identiteit

Toch is Davis een atypische Tory. Hij groeide op in sociale woningbouw. Zijn vader heeft hij nauwelijks gekend. Davis moest sprokkelen en sparen om zijn studie te kunnen betalen. Na zijn studie trad Davis in dienst bij het Britse suiker- en voedingsbedrijf Tate & Lyle. Hij gold als een scherpe, ambitieuze en gehaaide financieel manager. Hij saneerde noodlijdende dochterbedrijven. Toen al genoot Davis van de probleemgevallen.

Juist zijn afwijkende levensloop is aantrekkelijk voor May. De premier, zelf domineesdochter, wil graag laten zien dat de Conservatieven een partij zijn die voor iedereen opkomt en waar iedereen terechtkan.

Lees ook: Britse premier omarmt critici

De enige die niet op een zijspoor zit

May stelde Davis aan na het referendum van vorig jaar juni. Samen met Liam Fox (Handel) en Boris Johnson (Buitenlandse Zaken) moest hij de Brexit-stem vertegenwoordigen in haar regering. Davis is van hen de enige die niet op een zijspoor zit. „Boris mag op dienstreis naar India en Somalië. Liam praat in de Golfstaten vrijblijvend over toekomstige handelsakkoorden. Maar David doet zaken die ertoe doen”, zegt het al eerder genoemde Lagerhuislid van de Tories. Voor May is hij een nuttige kracht. Politiek geslepen en ervaren genoeg om te beseffen dat de Brexit heel complex en technisch is. „Hij is voor rede vatbaar”, zegt een ambtenaar die met hem heeft gewerkt.

Wat duidelijk is: David Davis is niet de man die Brexit bepaalt. „Uiteindelijk beslist maar één persoon over de koers. Dat is Theresa May”, zegt een Britse diplomaat. Van May is bekend dat zij vaart op de adviezen van een klein gezelschap adviseurs die haar al jaren bijstaan. Davis hoort daar niet bij. De diplomaat: „Hij voert uit. Uiteindelijk werken Europese onderhandelingen ook zo. Op de laatste en belangrijkste Brexit-top neemt Theresa May het laatste besluit om half vier ’s nachts.”

Sommigen noemen Davis een trouwe luitenant die meewaait met de opvatting van de generaals boven hem. Davis moest er in 1992 voor zorgen dat zijn fractiegenoten vóór het Verdrag van Maastricht stemden, waar premier John Major voorstander van was. Davis had zich toen al kritisch uitgelaten over de EU, maar als whip had hij maar één taak: zijn collega’s in het gareel houden, zeker als er een revolte dreigt uit te breken, zoals toen het geval was.

Davis kreeg de reputatie van een man die alles inzette om rebellie te voorkomen. „DD van de SS”, noteerde toenmalig Lagerhuislid Gyles Brandreth in zijn later gepubliceerde dagboek.

Dat Davis kennelijk zijn eigen opvattingen zo gemakkelijk overboord zet, zijn Lagerhuisleden nu nog niet vergeten. „Dat is the politician formerly known as David Davis”, grapt een prominent Labour-Lagerhuislid. Davis veranderde net zo makkelijk van mening als Prince van identiteit.

Het knetterde op de kastelen

Net zoals Davis steun voor de Europese integratieplannen van Major ronselde, gaat hij nu voor May in Brussel onderhandelen over de uittreding van het Verenigd Konkinkrijk uit de EU. Michel Barnier kent Davis al. Halverwege de jaren negentig was Davis staatssecretaris van Europese Zaken; Barnier had dezelfde functie in Frankrijk.

De twee botsten geregeld toen ze in een praatgroep belandden die een Europese toekomstvisie moest schetsen. „Inhoudelijk waren de verschillen groot”, zegt Lord John Kerr, oud-EU-ambassadeur. Het knetterde op de verschillende kastelen en landgoederen in Europa waar de gesprekken plaatsvonden. De twee hadden een andere kijk op de EU en verschillende karakters. Davis cultiveerde het imago van de Brit wars van poespas, terwijl Barnier zijn best deed zo kosmopolitisch mogelijk over te komen. Kerr:

„Daar zat ook wel een overeenkomst in: beiden geloofden dat politiek een theatrale component had. Het liep hoog op, maar meestal met een glimlach.”

    • Melle Garschagen