Hoe oud is de weg naar Kralingen eigenlijk?

Straatnamen

Rien Vroegindeweij over zijn fascinatie voor straatnamen. Rotterdam telt de meeste vergeten namen van Nederland.

De Schietbaanlaan, met op de muur dichtregels van Rien Vroegindeweij. Foto Hans van Rhoon / HH

Stadstroubadour Arie van der Krogt zong ooit hilarisch over sommige straten op Rotterdam-Zuid, de Putselaan, de Putsestraat, de Putseweg, de Putsedijk en de Putsebocht, gevolgd door de Hillelaan, de Hillestraat, de Hilleweg, de Hilledijk en de Hillevliet. Hij had daar nog de Groene en de Brede Hilledijk aan toe kunnen voegen.

Deze namen werden zo rond de vorige eeuwwisseling gegeven aan de straten van een nieuwbouwwijk. Putse verwijst uiteraard naar het eiland Putten, van Voorne en Putten, en Hille schijnt behalve de benaming voor een hoogte of duin ook een eiland geweest te zijn. In ieder geval zal degene die de namen moest verzinnen gedacht hebben: grote stappen, gauw thuis. Een straatnamencommissie bestond toen nog niet, anders zou er wellicht met iets meer variatie en fantasie te werk zijn gegaan.

Aan het geven van namen aan straten en wegen werd in Nederland aan het eind van de Middeleeuwen werk gemaakt. Aanvankelijk werden die genoemd naar de functie die ze hadden of de hoedanigheid die ze kenmerkten, zoals Plein, Achterom, Markt of Achter de Kerk. Daarna uitgebreid met Kerkstraat, Schoolstraat, Molenweg, Dorpsstraat, Julianastraat, waarvan er in elke gemeente wel een te vinden is en die nu nog vooraan in de topvijf van straatnamen staan.

De straat waar je geboren bent is als het ware een tweede baarmoeder waar je als de tijd rijp is uit moet zien te komen. Mijn eigen wieg, bijvoorbeeld, stond in de Vissersstraat, een lange en smalle straat aan de rand van het dorp Middelharnis. We keken uit op het Nieuwepad, dat naar het Spui leidde waar ook de Brandsteeg en de Doofpot op uitkwamen. Vandaar kwam je via een slop in het centrum van het dorp. Namen die de sociale status van de bewoners weergaf.

Al gauw verhuisden we naar een nieuwbouwwijk en kwamen in een straat met de nuchtere naam Steneweg te wonen, in een rijtjeshuis dat de aannemer op de achterkant van een sigarendoos had ontworpen. Maar de wetenschap dat Meindert Hobbema daar in 1689 zijn ezel had neergezet om er zijn wereldberoemde Laantje van Middelharnis te schilderen, plaatste de straat in een historisch perspectief.

Stratenplan

Tegenwoordig staat de teller in Nederland op tweehonderdvijftigduizend straatnamen. Het straatnamenregister van Rotterdam telt er momenteel 5.711. Meer dan enige andere gemeente heeft Rotterdam een flinke lijst met vergeten straatnamen, 2.351 om precies te zijn. Dat heeft voornamelijk te maken met de verwoesting van de binnenstad in mei 1940 en de grondige wijziging van het stratenplan tijdens de wederopbouw.

Hoe, wanneer en waarom de straten in Nederland aan hun namen zijn gekomen, heeft de Delftse ontwerper en lid van de straatnamencommissie aldaar, René Dings, op voortreffelijke wijze beschreven in het boek Over straatnamen met name.

Het geeft antwoord op de vraag welke straten het meest voorkomen, welke uniek zijn en waar een bijzonder verhaal bij hoort. Hoe oud is de weg naar Kralingen eigenlijk? En voeg ik daar aan toe, waarom kun je beter in de Schietbaanlaan wonen (waar ik woon) dan in de Kogelvangerstraat?

    • Rien Vroegindeweij