Grote thema’s met hysterisch geloei

Ook bij theatergezelschap Circus Treurdier warmt de aarde lelijk op. Maar in hun nieuwe voorstelling heeft de klimaatwetenschapper wel een glittermantel om.

Ellen Parren, Peter van Rooijen (midden) en Jan-Paul Buijs, tijdens de generale repetitie van Night of The Problems.

‘Dromers zijn het ergste soort mensen, mijn kind. Laat je nooit in de luren leggen door een dromer, vooral als-ie zelf zegt dat-ie een dromer is.” Aan het begin van Night of The Problems wordt de 18-jarige Perzische prins Abdul (acteur Peter van Rooijen met zilverkleurig knapzakje) door zijn vader met een aantal waarschuwingen een nacht de woestijn ingestuurd. Om volwassen te worden. En te leren dat dromen niet altijd uitkomen. Zo dromen de mannelijke leden van de familie al generaties lang tevergeefs van een groter geslacht.

Muziektheatergezelschap Circus Treurdier maakt voorstellingen sinds 2008, maar is bekender geworden door de serie Treurteevee die in januari op NPO3 was te zien. Die serie was een mooi podium voor personages en scènes die moeilijk te verenigen waren met een theatersetting.

Deze avond heeft Circus Treurdier generale repetitie van de nieuwe voorstelling. De drie acteurs oefenen voor tientallen lege plastic tuinstoelen de verschillende personages die prins Abdul tegen het lijf loopt tijdens zijn nachtelijke tocht.

Voor ze op het podium vol gestileerde cactussen stappen, leggen ze uit wie het hoofdpersonage zoal zal tegenkomen. En waarom ze een onvruchtbare alcoholist en een klimaatwetenschapper met een glittermantel die het einde van de wereld voorspelt door de woestijn laten dwalen.

Apathisch en cynisch

Actrice Ellen Parren vertelt dat haar Facebook-tijdlijn iedere dag volstroomt met berichten over vreemdelingenhaat, de opkomst van populisme en klimaatproblemen. „Ik weet dat ik actie moet ondernemen, maar doe het niet. Het enige wat ik voel is dat ik steeds apathischer en cynischer word.”

Haar collega Jan-Paul Buijs weet ook niet meer welke houding hij moet aannemen: „Je hoort mensen vertellen dat als we op klimaatgebied zo verdergaan, de wereld er binnen veertig jaar niet meer is. Wij zijn rond de dertig, en we weten dat als we een kind willen krijgen, we er nu aan moeten beginnen.” Dat roept vragen op, zegt Buijs. „Is het inderdaad het beste om te kiezen een optimist te zijn, zoals Rutte doet? Problemen te ontkennen? Of moet je pessimist zijn? Maar wat heb je daaraan?”

Er moest een voorstelling komen, vonden de acteurs. Een voorstelling over hoe je je als mens kunt opstellen tegenover de immense problemen die je elke dag weer te verteren krijgt.

Terwijl de acteurs benadrukken dat hun voorstelling niet om oplossingen draait maar bedoeld is om mensen te laten nadenken, klinkt op de achtergrond het geloei van koeien. Niemand kijkt op. De vaste muzikant van het gezelschap, Wilko Sterke blijkt bezig met een soundcheck. Treurdier houdt van absurdisme en het groteske, dus als ze de klimaatproblematiek op het podium brengt, kan er een stel hysterisch loeiende koeien opduiken. Maar net zo goed kunnen de acteurs in zingen uitbarsten of het publiek rechtstreeks aanspreken met de mededeling dat er geen dubbele bodems in hun werk zitten: „U kijkt naar de bodem.”

Amusement en serieuze kunst

Circus Treurdier werd in 2008 opgericht door zanger en acteur Thomas Spijkerman (1985). Hij wilde voorstellingen maken die zich bewegen tussen amusement en serieuze kunst. Uiteenlopende acteurs vormden de voorbije jaren de vaste kern, niemand is fulltime aan Treurdier verbonden. Buijs: „Dat is ook de reden dat we het al zo lang volhouden met elkaar, iedereen gaat af en toe elders luchten. Ook dat we zo weinig verdienen helpt, we krijgen nooit ruzie over geld.”

Voorstellingen speelt Circus Treurdier altijd op locatie, zoals in dit leegstaande schoolgebouw op een bouwterrein bij station Amsterdam Lelylaan, waar ook de repetities zijn. Deze avond slaat de regen er hard tegen de ramen terwijl Ellen Parren een toekomst schetst waarin ijskappen zijn gesmolten. Inhoudelijke analyses van de problemen waarmee de Treurdier-leden worstelen zitten niet in de voorstelling. Maar als haar personage Cassandra schetst Parren een toekomst waarin Europa half onder water staat en we nog steeds vanuit onze bootjes vluchtelingen uit andere werelddelen wegjagen.

In combinatie met het geluid van druppelende regen op de achtergrond begint de aula wat te voelen als de crisisopvang na een natuurramp. Parren vertelt dat ze bewust op zoek zijn gegaan naar speelplekken waar mensen samenkomen als ze omringd zijn door onheil, zoals een buurthuis of een school.

Voor wie spontaan een schuldgevoel krijgt over zijn ecologische voetafdruk zijn er tijdens de voorstelling als snack insecten te krijgen. Treurdier genereert eigen inkomsten door onder meer zelf de bar en hapjes te verzorgen. Buijs: „En insecten zijn nu eenmaal een deel van de oplossing voor de opwarming van de aarde.” Voor minder schuldbewuste toeschouwers zijn er nootjes en bier te koop.

Ziekelijk oog voor detail

Tijdens de repetitie is het nog onduidelijk of de lovende recensies over hun tv-serie ook extra publiek naar het theater zullen lokken. „Op zich zullen mensen die Treurteevee leuk vinden ook van onze voorstellingen houden. Wij zijn dezelfde maatschappijkritische narren”, vertelt Parren. „Ons tv-werk is wel iets donkerder dan ons toneel.”

Oprichter Spijkerman liep al jaren rond met de volgens hem geweldige titel voor een tv-serie, Treurteevee. Het team haalde geld voor opnames op met crowdfunding, won een wedstrijd voor nieuwe programmaformats en mocht vervolgens vier afleveringen maken. Het aantal kijkers (gemiddeld 100.000) viel wat tegen, maar kijkers en recensenten waren enthousiast over het doorgedreven Treurdier-absurdisme en het haast ziekelijk oog voor detail.

Alle verhaallijnen speelden zich af in een grimmige, fictieve stad. Niets in Treurteevee mocht naar de dagelijkse realiteit verwijzen, zegt Joost van Hezik, regisseur van de tv-serie. „We wilden echt dat het een eigen wereld was.” De Treurdier-stad was door de vaste Treurdier-ontwerpers minutieus vormgegeven; zelfs een condoom of de pindakaas op een ontbijttafel zijn geproduceerd door een fabriek die alleen in de Treurteeveewereld bestaat. Van Hezik: „Ik vind het prettig om het over de werkelijkheid te hebben in een niet zo werkelijke vorm.” De NPO en VPRO geloven in het programma en denken dat het meer kijkers zou kunnen trekken; gesprekken over een vervolgserie zijn gaande.

Volgens Van Hezik is een van de redenen dat mensen enthousiast reageren, dat de leden van Treurdier zijn opgegroeid met de tv-programma’s die de VPRO in de jaren 80 en 90 maakte. „Die stijl hebben mensen heel lang niet gezien, en ze herkennen die. Ons werk heeft een soort Villa Achterwerk-gevoel.”

Tijdens het schrijven van theater- en tv-werk hebben de acteurs van Treurdier zeker geen doelgroep in gedachten, zegt Buijs. „Maar in ons materiaal kun je horen wanneer we ongeveer zijn opgegroeid.” Mikken op dertigers met nostalgie doen ze zeker niet, vertelt hij. Alle nu nog lege tuinstoelen in de aula zouden na maandag gevuld moeten zijn met een divers publiek. Ongehoord hun boodschap verkondigen in de woestijn zoals hun personage Cassandra, is niet hun bedoeling.

    • Sabeth Snijders