Recensie

De oorsprong van het woord smartlap

Non-fictie

Een boek als een praatstoel is dit, waarop de auteur heeft plaatsgenomen om zijn toehoorders zo aangenaam mogelijk bezig te houden. Met herinneringen, inzichten. beschouwingen en smeuïg opgediste anekdotes – over zijn brave roomse jeugd in Amsterdam, zijn opwindende jaren zeventig als lid van de toonaangevende cabaretgroep Don Quishocking, zijn werk als theaterhistoricus en zijn vriendschapsbanden met Annie M.G. Schmidt, Drs. P, Hans Dorrestijn en vele anderen uit het amusementsbedrijf.

Drie jaar lang schreef Jacques Klöters (1946) dagelijks een stukje op Facebook, dat altijd begon met de woorden: ‘Ik moest vanmorgen denken aan...’ De bundel Voorwaarts leven, achterwaarts begrijpen is een selectie uit die duizend stukjes, associatief gerangschikt en meestal voorzien van een nieuwe beginregel om monotonie te voorkomen. En omdat de puur persoonlijke interesses van de schrijver overal voorop staan, beginnen al die losse hoofdstukjes allengs toch een eenheid te vormen.

Klöters is een beeldend verteller. Het feit dat de verhalen uit zijn jeugd niet allemaal even opzienbarend zijn, wordt daardoor meer dan goed gemaakt. Zo schrijft hij over een uitstapje met zijn ouders naar het zwembad, waar hij voor het eerst zijn vader ziet zwemmen: „Hij ploegt door het water alsof hij iets opzoekt in een grote kaartenbak.”

Zijn vader was nog uit de tijd dat men veertig jaar lang bij één bedrijf werkte en op de jubileumreceptie – inmiddels opgeklommen tot procuratiehouder – een staande schemerlamp cadeau kreeg. Zelf behoorde Jacques Klöters tot de babyboomers-generatie, die als vanzelfsprekend uit het geloof stapte („zoals ’n kind uit de zandbak”, citeert hij uit een gedicht van Lucebert) en in de jaren zestig abrupt het ouderlijk huis verliet: „We hebben onze ouders achtergelaten in hun brave, burgerlijke wereld en zijn weggetrokken om allemaal leuke dingen te gaan doen.”

Aan die leuke dingen heeft hij nu al de leuke verhalen te danken die in deze bundel staan. Hoogst onderhoudend is ook het verslag over zijn zoektocht naar de eerste Nederlandse stem die ooit op een grammofoonplaat is vastgelegd (de komiek Abraham de Winter, 1841-1920), het journaal over de falsificerende rol die Klöters speelde toen over de oorsprong van het woord smartlap werd gedelibereerd, de stukken over het ontstaan van kippenvel, de wezenskenmerken van camp en de verschillen tussen een moppentapper en een cabaretier. Om maar een paar voorbeelden te noemen.

    • Henk van Gelder