De BMW cabrio krijgt ze pas in de hemel

Nadine Laverne Coles (1959-2017) wilde een beroemde theatermaker worden. Het is haar bijna gelukt.

Dertig jaar geleden is het, dat ze hier aankwam met een droom. Ze wilde theater gaan maken. Beroemd worden. Rijk misschien. En, ook belangrijk: de arme, zwaar gelovige familie die ze was ontvlucht laten zien dat het mogelijk is: een Afro-American zijn en toch succes hebben. In Europa. In Amsterdam.

Regisseur en theatermaker Nadine Laverne Coles (New York, 1959) overleed ergens eind februari. Twee weken later werd ze door de politie gevonden in haar huis, nadat het bedrijf waar ze werkte als schoonmaakster had doorgegeven dat ze al een tijdje niet meer was geweest. Ze is een natuurlijke dood gestorven.

Vrienden organiseerden vorige week een herdenkingsavond in het buurttheater waar ze haar eerste voorstellingen gaf, met een door haarzelf opgerichte theatergroep. De avond werd gefilmd, om haar familie in New York te laten zien hoe geliefd Nadine Coles was in Nederland. Die familie, waaronder een broer, had geen geld om over te komen voor de crematie, net zoals zijzelf een paar jaar geleden geen geld had om de begrafenis van haar moeder bij te wonen. Er zaten een stuk of twintig mensen in de zaal. Dat zal op de film niet te zien zijn: de camera was gericht op het podium.

Maar de eenzaamheid en de teloorgang kwamen pas later. Eerst was er de hoop. Lang ook was er het uitzicht op succes. En altijd, tot het laatst aan toe, waren er haar klaterende lach en haar genereuze belangstelling. ‘Hello ye gorgeous, how’re you doin’ these days?’, klonk het als je haar tegenkwam op straat, de lange dreadlocks dansend vanonder haar wollen muts. Steevast sprak ze straattaal-Amerikaans: Nederlands heeft ze nooit onder de knie gekregen. Pas de laatste paar jaar volgde ze taalles – verplicht sinds ze bijstand ontving.

Sjoerd Wagenaar, artistiek leider van het Noord-Nederlandse theatergezelschap PeerGrouP, ontmoette Nadine Coles in 1999. Ze volgden allebei een master voor theatermakers bij DasArts in Amsterdam. „Ze kwam naast me zitten, met dat stevige postuur en die krachtige uitstraling en zei: ‘Me, I came to Europe to buy me a BMW cabrio.’ Ik vond haar meteen leuk.”

Samen maakten ze een paar voorstellingen, waaronder één waarin ze allebei vertelden over racial profiling. „Dat was voor ons allebei heel verschillend, natuurlijk. Ik vroeg mij in die voorstelling af wie je bent in een klein dorp, als je anders bent dan de rest. Bij haar ging het over afkomst en armoede – en de manier waarop die je identiteit bepalen.”

Tien jaar eerder, in 1989, maakte Marline Williams kennis met Nadine Coles, toen ze als beginnend actrice auditie deed bij haar, John Leerdam „en nog een paar zwaargewichten”. Wat haar opviel toen ze de rol kreeg: „Nadine wist al precies welk verhaal ze wilde vertellen met het stuk.”

Marline Williams speelde in meer stukken met haar als regisseur, altijd van Amerikaanse zwarte schrijvers. Zelf ging Nadine Coles ook schrijven. Ze maakte toneelstukken over haar helden: Marvin Gaye, Malcolm X, Patrice Lumumba, waarmee ze in Frascati en in de Brakke Grond stond. Het was persoonlijk getint, biografisch theater over het moeizame overleven van zwarte mensen.

Al die voorstellingen waren in het Engels. Maar hé, zegt Marline Williams: „Dat vonden we allemaal leuk en interessant hè, indertijd. We waren kosmopolitisch en geïnteresseerd.” Sjoerd Wagenaar: „Maar het is ook moeilijk denk ik, als je werkt zoals zij deed. Je hebt het dan altijd over wie jij bent, dat je een outsider bent en wat dat betekent.”

Nadine’s vrienden zeggen dat ze zich optrokken aan haar energie en haar expressiviteit. Ze praatte, vertelde, vulde de kamer met haar opvattingen. Vroeg hoe het met je ging. Intussen liet ze over zichzelf niet veel los. Hoe vond ze het dat ze geen kinderen had? Wat was haar familiegeschiedenis? Waarom had ze geen relatie?

De meeste van haar vrienden hebben er niet naar gevraagd, ze respecteerden dat ze dat deel van haar leven voor zichzelf hield. Velen verloren haar ook uit het oog, toen ze steeds minder verkeerde in kringen van theatermakers.

Maar zonder uitzondering zijn ze haar een warm hart blijven toedragen, haar trots en kracht herinneren ze zich als uitzonderlijk. „Ik had het Nadine gegund dat ze met die BMW cabrio door New York had gereden”, zegt Sjoerd Wagenaar. Marline Williams: „Ze was gelovig. Ik wil graag denken dat ze nu in de mooiste cabriolet rijdt die er bestaat.”

    • Gretha Pama