KWF klaagt tabaksindustrie ook aan

Longkanker

KWF Kankerbestrijding daagt tabaksproducenten voor de rechter. De organisatie is geschokt dat rokers jarenlang misleid zijn.

Foto Roos Koole/ANP

KWF Kankerbestrijding sluit zich aan bij de strafzaak die rookslachtoffers tegen vier grote tabaksproducenten hebben aangespannen. Philip Morris International, British American Tobacco, Imperial Tobacco Benelux en Japan Tobacco zouden zich met de verkoop van sigaretten onder andere schuldig maken aan zware mishandeling met de dood tot gevolg en valsheid in geschrifte, meent het kankerfonds.

Daarmee schaart KWF zich aan de zijde van longpatiënten Anne Marie van Veen, Lia Breed en Stichting Rookpreventie Jeugd (SRJ). Vorig jaar september deed advocaat Bénédicte Ficq namens Van Veen en Breed aangifte tegen de vier ondernemingen, die samen vrijwel alle bekende merken sigaretten produceren. SRJ voegde zich eveneens bij hen.

Van Veen en Breed menen dat rokers vals worden voorgelicht op de pakjes over de uitstootwaarden van de sigaretten.

Kleine gaatjes

Tabaksfabrikanten maken kleine gaatjes in de filter van de sigaret. Als een roker een trekje neemt, blokkeert hij met zijn mond en vingers die gaatjes. Bij officiële meetsessies waarin vastgesteld wordt hoeveel teer en nicotine in een sigaret zit, wordt het dichthouden daarvan niet meegerekend.

Het gevolg: rokers krijgen gemiddeld 2,5 keer meer schadelijke stoffen binnen dan op het pakje staat, berekende het RIVM.

Dat was voor KWF de reden om zich aan bij strafzaak aan te sluiten. De organisatie stelt „enorm geschokt” te zijn door de vaststelling „dat rokers al jarenlang consequent en bewust worden misleid door de tabaksindustrie”. KWF-directeur Michel Rudolphie, in een verklaring: „Dertig procent van alle sterfte door kanker wordt veroorzaakt door roken. Mensen krijgen nog veel meer schadelijke stoffen binnen dan we al wisten. Zo mag er niet met de gezondheid van mensen worden omgegaan.”

Volgens de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) zijn de minuscule gaatjes niet strafbaar. De laboratoriumtesten van de tabaksfabrikanten voldoen namelijk aan de internationaal gehanteerde ISO-meetmethode.

Genoeg bewijs

Het is nu aan het Openbaar Ministerie (OM) om te onderzoeken of er toch genoeg bewijs is om een strafzaak tegen de tabaksfabrikanten te kunnen beginnen. Volgens Henry Sackers, hoogleraar sanctierecht aan de Radboud Universiteit, is dat geen onmogelijke opgave, maar wel „een hele lastige”. Er moet bijvoorbeeld bewezen worden dat sigarettenproducenten opzettelijk onjuiste meetgegevens op de pakjes zetten, en niet door bijvoorbeeld slordigheid of door een onbewust andere interpretatie van de meetgegevens.

De tabaksindustrie weert zich door te stellen dat de sigaretten geproduceerd worden in overeenstemming met de geldende wet- en regelgeving.

Een andere lastige bijkomstigheid bij deze zaak is volgens hoogleraar Sackers dat het om een strafzaak gaat, en niet om een civiele procedure. Om de vier tabaksproducenten aan te kunnen klagen, moet het OM een waterdichte zaak hebben. Bij twijfel volgt vermoedelijk vrijspraak. In het strafrecht is het zo dat de vrijgesprokene, in dit geval de tabaksfabrikanten, aanspraak heeft op een schadevergoeding. Sackers: „Dat lijkt mij als OM lastig om aan de samenleving uit te leggen. Vrijspraak betekent dat belastingbetaler de klos is.”

Eventuele vervolging duurt lang

Een strafrechtelijke procedure in plaats van een civiele tegen tabaksfabrikanten is volgens zowel Sackers als advocaat Ficq niet eerder voorgekomen in Europa en de VS. Het verschil is dat bij een strafproces de bewijslast bij het OM ligt en bij een civiele procedure bij de aanklagers zelf.

Een OM-woordvoerder zegt dat het eerder nog maanden dan dagen zal duren voordat het een besluit neemt over een eventuele vervolging.

    • Guus Ritzen