Interview

Een goed doel moet je kunnen verkopen

Joost de Kluijver

‘Goed doen’ is geen goede drijfveer om te ondernemen. „Bedrijven verduurzamen niet uit schuldgevoel, maar vanwege kansen.”

Joost de Kluijver: „Het knuffelbare stadium van een start-up zijn we wel voorbij.” In 2016 zamelde Closing the Loop ruim een miljoen telefoons in. Foto Marleen Kuipers

Stinkend rijk is Joost de Kluijver (36) nog niet geworden van zijn bedrijf. „Maar we gaan slim om met wat we hebben.”

De entrepreneur woont met zijn gezin in een omgebouwde school in Amsterdam, die hij samen met bekenden kocht tijdens de crisis. Zijn onderneming Closing the Loop probeert milieuschade te beperken door afgedankte telefoons in ontwikkelingslanden te verschepen naar recyclefabrieken in Europa. Maar ‘goed willen doen’ is geen goede drijfveer om te ondernemen, vindt De Kluijver. Want: „Wie een sociaal doel wil bereiken, moet vooral goed kunnen verkopen.”

De Kluijver houdt kantoor op de Amsterdamse Zuidas, maar voldoet naar eigen zeggen niet aan het cliché van een zakenman die zich na grote successen op een goed doel stort. „Ik heb geen opgebouwd schuldgevoel en ik heb ook geen grote hoogten behaald.” Voor zijn werkplek in de lobby op de begane grond – met leestafel en loungestoelen – betaalt hij slechts een paar tientjes per maand. Het past bij zijn pioniersmentaliteit. „Ik vind ondernemen interessant. Status vind ik minder belangrijk.”

Jeuk van kringgesprekken

Na een studie bedrijfskunde begon De Kluijver zijn loopbaan als consultant bij adviesbureau Accenture. Daar stelde hij duurzame voorstellen op voor klanten in de financiële sector. Totdat in 2008 de crisis uitbrak. „Je druk maken over iets wat in de bekende rekenmodellen niet terug te zien is, werd opeens gezien als inferieur”, vertelt hij. Twee maanden later was hij er weg. Maar de interesse voor duurzaamheid, die bleef.

Een interesse die hij overigens verklaart vanuit zijn opvoeding: als hij het licht aan liet, kreeg hij meteen op zijn kop. Thuis werden wedstrijdjes gedaan wie het kortst kon douchen. De Kluijver: „Mijn familie heeft een deurwaardersbedrijf. Als jongetje ging ik eens mee naar de ontruiming van een garage. De zestigjarige eigenaar zag zijn leven instorten. Dat marktwerking niet altijd de gunstigste uitkomst voor alle mensen biedt, ja, dat kreeg ik dus wel mee.”

Toch paste het andere uiterste hem ook niet helemaal. Na zijn baan bij Accenture kwam De Kluijver terecht bij het Global Reporting Initiative (GRI), een ngo die bedrijven helpt te rapporteren over hun impact op het milieu. „Bij Accenture moest je als broekie voorlopig je kop houden. Zo’n hiërarchisch bedrijfsmodel, daar ergerde ik me aan. Maar bij GRI kwam het voor dat vijftig werknemers tegelijk een kringgesprek hielden.”

Ook daar kreeg De Kluijver jeuk van: „Ik wil resultaatgericht werken. Ik weet: bedrijven verduurzamen nooit uit schuldgevoel, maar omdat er kansen liggen. Ngo’s begrijpen dat vaak niet.”

In 2010 begon hij bij een start-up die het aanbod van gebruikte mobieltjes in Europa koppelde aan de vraag naar betaalbare telefoons in Afrika. De Kluijver: „In Afrika zijn onze afdankertjes heel waardevol.”

Begin 2014 ging dat bedrijfje door opkomende concurrentie failliet, maar intussen had De Kluijver wél gezien hoe kapotte mobieltjes in Afrika op een enorme berg elektronisch afval belandden. Om milieuschade te voorkomen richtte hij daarom Closing the Loop op, dat de mobieltjes nu in Afrika verzamelt.

Aanvankelijk was zijn onderneming een ngo, maar inmiddels noemt De Kluijver Closing the Loop liever een bedrijf: „Het knuffelbare stadium van een start-up zijn we wel voorbij.” In 2016 zamelde zijn bedrijf ruim een miljoen telefoons in, deze maand ging het een samenwerking aan met multinational Sims Recycling Solutions, dat gerepareerde telefoons in de hele wereld verkoopt. In die handel gaat jaarlijks zo’n 17 miljard euro om. Mede dankzij de nieuwe samenwerking verwacht Closing the Loop dit jaar een omzet van 1,3 miljoen te halen.

Lege inzamelbakken

De Kluijver is een milieurealist, dus het zou nóg beter zijn wanneer Afrikanen hun elektronische afval zelf zouden recyclen, erkent hij. „Maar in Afrika staan nu eenmaal geen recyclefabrieken.”

Europese regelgeving verplicht elektronicaverkopers hun afval wel in te zamelen, legt De Kluijver uit. „Dan zie je fabrikanten pronken met foto’s van in Afrika geplaatste inzamelbakken – ze houden zich aan de regels. Maar ondertussen blijven die bakken goeddeels leeg.”

Je kunt de Europese aanpak niet klakkeloos kopiëren naar Afrika, stelt hij. Want de ervaring leert: Afrikanen leveren hun kapotte mobieltjes pas in als ze direct zien hoe ze daar zelf baat bij hebben.

Uiteindelijk is het De Kluijver gelukt telecomaanbieders te vinden die de mobieltjes van klanten inzamelen in ruil voor beltegoed. „Dat was complexer dan je denkt. Duurzaamheid is er bepaald geen trend.”

Om culturele misverstanden te voorkomen laat hij de inzameling coördineren door een Zuid-Afrikaan. Lokale partners laten busjes rondrijden met luidsprekers op het dak, vol met vrouwen die over inruilacties zingen. De Kluijver: „Zoiets zou ik dus niet kunnen verzinnen.”

Maar de grootste moeilijkheid waar Closing the Loop tegenaan loopt? Dat blijft toch de traagheid van overheden. „Zo moesten we anderhalf jaar wachten op een transportvergunning voor een container met kapotte telefoons. Wekenlang beaamde de verantwoordelijke ambtenaar elke dag dat de formulieren op zijn bureau lagen, klaar om door hem getekend te worden. Ondertussen gebeurde er niks – ik zal de Afrikaanse ratio nooit helemaal kunnen volgen.”

Toch vindt De Kluijver ondernemen in Afrika geen gekke keuze. „Als je in een arm land werkt en geen misère ziet, dan heb je oogkleppen op. Die misère betekent dat er kansen liggen dingen te verbeteren. Juist hier in Nederland is het moeilijk iets zinnigs toe te voegen.”