De week waarin voor Trump alles mislukte

President Trump Van het onderzoek naar zijn banden met Rusland tot de mislukking van ‘Trumpcare’: de president maakt een machteloze en kwetsbare indruk. Zijn regeerstijl brengt hem in toenemende problemen.

Demonstranten gekleed als ziekenhuispatiënten tijdens een mars in Los Angeles voor het behoud van ‘Obamacare’ , donderdag in Los Angeles. Foto Mark Ralston/AFP

Hij zou „het moeras dreggen”, Washington naar zijn hand zetten, maar deze week bleek dat Donald Trump er zelf tot zijn knieën instaat. De week waarin hij zijn eerste grote resultaat zou boeken, de vervanging van het zorgstelsel Obamacare, werd de week waarin alles mislukte. De president oogde machteloos en kwetsbaar. Zoals hij eerder ontdekte met de rechterlijke macht, merkt hij nu dat politieke instituties óók nog macht hebben.

Toen hij tien weken geleden aantrad als president, beloofde Trump een nieuwe politiek. Een schone politiek, wars van belangen of corruptie. Hij zou zich nooit voor iets verontschuldigen. Trump was geen politicus, hij sloot ‘deals’, als een zakenman. Hij beloofde resultaten door zijn harde onderhandelingsstijl, die hij verwoord had in zijn boek The Art of the Deal. Juist deze beloftes brachten hem deze week in de problemen.

Meer dan zijn voorgangers bemoeit Trump zich met Washington. Maar deze week bleek dat die bemoeizucht alleen maar averechts werkt. Hij speelde een grote rol achter de schermen bij de Inlichtingencommissie van het Huis van Afgevaardigden, die mogelijke contacten tussen Trumps entourage en Rusland onderzoekt. Die commissie implodeerde deze week, mede door die betrokkenheid. Dat brengt een nieuw, onafhankelijk onderzoek dichterbij. Dat is alleen maar gevaarlijker voor Trump.

En de president forceerde een beslissing over een nieuw zorgstelsel, ondanks dat de Republikeinen intern diep verdeeld waren. Het mislukken van Trumpcare, zoals het nieuwe stelsel wel genoemd wordt, is een zeldzame afgang voor de Republikeinen.

„Trump wil resultaten boeken door politiek op zijn eigen manier te bedrijven”, zegt hoogleraar Politicologie Douglas Kriner, verbonden aan Boston University. Hij is gespecialiseerd in machtsconflicten tussen president en Congres. „Hij maakt van overzichtelijke kwesties opeens grote affaires. Hij is deze week geïsoleerd geraakt van zijn Republikeinse bondgenoten. Ook is duidelijk geworden dat de Rusland-kwestie niet weggaat. Deze week was rampzalig voor hem.”

Deze drie problemen kreeg president Trump er deze week bij:

1. FBI-onderzoek

Tijdens een hoorzitting in het Congres maakte FBI-directeur James Comey bekend dat de FBI onderzoek verricht naar mogelijke banden tussen Trumps campagneteam en medewerkers van de Russische regering. De FBI gaat er al vanuit dat Rusland de presidentsverkiezingen in het voordeel van Trump heeft geprobeerd te beïnvloeden, maar weet niet of dat in samenwerking met Trumps medewerkers is gebeurd.

Dat onderzoek raakt waarschijnlijk invloedrijke personen, zoals oud-campagneleider Paul Manafort en de voormalige Nationale Veiligheidsadviseur, Michael Flynn. CNN meldde deze week, op basis van bronnen in de inlichtingendiensten, dat de FBI aanwijzingen heeft van communicatie tussen Trumps team en het lekken van gehackte e-mails uit de Clinton-campagne. Tijdens de hoorzitting praatte Trump via Twitter mee. Op het presidentiële Twitterkanaal @POTUS verschenen het bericht dat Comey had gezegd dat Rusland het verkiezingsproces niet had beïnvloed. Die uitspraak werd, nog tijdens de zitting, fel ontkracht door Comey. Douglas Kriner: „Trump heeft nooit een goed onderzoek naar alle geruchten verwelkomd. Hij blijft verwarring stichten. Dat is een uitnodiging aan de inlichtingendiensten om nog veel meer schadelijke informatie te lekken.”

Lees de laatste ontwikkelingen: in ons Trumpblog

2. Het Congres-onderzoek

Niet alleen de FBI doet onderzoek naar Trumps vermeende banden met Rusland, ook de Inlichtingencommissie van het Congres doet dat. Meestal, zegt Douglas Kriner, zijn deze onderzoeken vrij tandenloos. „Een commissie bestaat uit Democraten en Republikeinen. De oppositie probeert de president te beschadigen, de regeringspartij probeert hem te beschermen. Onder vorige presidenten was dat niet anders.” Tijdens de hoorzitting met Comey bleek dat dit mechanisme nog altijd werkt. De Democraten ondervroegen Comey over de contacten tussen Trumps medewerkers en Russische functionarissen. Republikeinen maakten het meeste kabaal over het lekken van vertrouwelijke informatie. Dat was het échte schandaal, vonden ze.

Dit was het voorspelbare deel. Maar kort na de hoorzitting ontspoorde alles. Donald Trump had het zijn bondgenoten in de commissie moeilijk gemaakt door een beschuldiging aan het adres van Barack Obama. Trump had getwitterd dat Obama hem in Trump Tower had afgeluisterd. Comey zei tijdens de hoorzitting dat er geen enkele aanwijzing voor deze beschuldiging is.

In een poging Trumps gezicht te redden, begon de voorzitter van de commissie, de Republikein Devin Nunes, een merkwaardige solo-actie. Hij belegde een persconferentie, waarin hij sprak over „informatie” die hij had gezien over „incidentele” spionage van mensen in het team dat Trumps overgang naar het Witte Huis moest begeleiden. Nunes zat overigens zelf ook in dat team. De uitspraken waren vaag, maar bereikten wat Trump wilde: hij kon een dag later tegen het weekblad Time zeggen: „Ik heb dus gelijk gehad.”

Nunes kon zijn uitspraak alleen niet hardmaken. Op vrijdag gaf Nunes toe dat Trump Tower helemaal niet afgeluisterd was. Hij bood de andere leden van de commissie zijn excuses aan. Maar Nunes had al voor een vertrouwensbreuk gezorgd in zijn commissie. Douglas Kriner: „De kans is hierdoor veel groter geworden dat er een onafhankelijk onderzoek komt naar Trumps banden met Rusland. Dat kan bijvoorbeeld een speciale aanklager zijn, zoals Kenneth Starr in de jaren negentig de Lewinsky-affaire onderzocht. Trump en de Republikeinen hadden dit willen voorkomen, maar het komt dichterbij door hun eigen acties.”

3. Trumpcare

Het was een „fantastisch plan”, zei Donald Trump eerder deze week. Precies zeven jaar nadat het Congres Obamacare had aangenomen, zou hij een einde maken aan het zorgstelsel, en vervangen door Trumpcare. Dit nieuwe zorgstelsel zou de belangrijkste wet van zijn eerste maanden in het Witte Huis worden, misschien wel van zijn hele presidentschap.

Maar het liep anders. Op vrijdagmiddag ging een geforceerde stemming over het wetsvoorstel op het laatste moment niet door. Voorzitter Paul Ryan van het Huis van Afgevaardigden, de geestelijk vader van het plan, moest Trump persoonlijk komen vertellen dat het verzet in de eigen Republikeinse Partij te groot was. Obamacare blijft dus gewoon intact, ondanks de vele beloftes van Trump om er meteen een einde aan te maken.

Lees ook: Trump trekt zorgwet in die Obamacare moest vervangen

Aanvankelijk had Trump niet eens écht belangstelling voor een snelle afschaffing van Obamacare, het zorgstelsel dat redelijk populair is onder zijn kiezers. Hij liet zich overtuigen door de Republikeinse leiders in het Congres, met name Paul Ryan. Tientallen keren hadden de Republikeinen Obamacare weggestemd, toen ze nog in de oppositie zaten. Nu was het tijd het eens echt te dóen, vond Ryan.

Donald Trump ging meteen akkoord, en steunde ‘Trumpcare’ de afgelopen weken voluit. Ook toen bleek dat het plan op weinig liefde in Washington kon rekenen. Trumpcare verenigt het slechtste van twee werelden: het gaat conservatieven niet ver genoeg, en het is te extreem voor gematigde Republikeinen. Zo zou de verplichte zorgverzekering worden afgeschaft, maar werden tijdelijk onverzekerden via boetepremies alsnog gestraft. Het plan zou tot 2026 voor 24 miljoen onverzekerden zorgen, terwijl het de markt niet volledig vrij liet.

De kwaliteit die Trump het meest in zichzelf prees, zijn talent om ‘deals’ te sluiten, bleek volledig afwezig. Hij gaf toe aan beide vleugels, waardoor de kosten van het plan stegen, en nóg niemand tevreden was. Deze week besloot hij dat hij genoeg gepraat had. Er moest hoe dan ook gestemd worden. Onderhandelen wilde hij niet meer, hoewel dat nog twijfelaars had kunnen overtuigen.

Dit is hoogst ongebruikelijk in Washington. Een belangrijk wetsvoorstel dat geen kans maakt, wordt vrijwel nooit in stemming gebracht. De reden dat Trump dit doordrukte, verraadden anonieme Trump-medewerkers in de Amerikaanse pers: zijn adviseur Steve Bannon zou een ‘shit list’ willen aanleggen van de Republikeinen die hun president hebben verraden. Trump dreigde onwillige Republikeinen dat ze hun zetel konden verliezen tijdens de tussentijdse verkiezingen van 2018.

Dat Obamacare blijft bestaan, is op langere termijn niet eens slecht voor Trump. Hij zou de schuld krijgen van alles wat mis zou gaan in een nieuw stelsel. Maar Trump is er deze week achter gekomen dat de Republikeinse Partij geen stempelmachine voor Trumps agenda is. Hij zal behoedzamer moeten worden, en het Washington-spel moeten leren spelen. Nu heeft hij alleen maar nederlagen geleden. Zoals de Trump-gezinde journalist Matt Drudge hem waarschuwde: „Het moeras dregt jóú.”

    • Guus Valk