Wie zit dwars bij de Johan Cruijff Arena?

Amsterdam

Het leek zo logisch, de Arena te vernoemen naar Cruijff. Maar alle partijen hebben hun belangen. Deze vrijdag is het precies een jaar geleden dat de voetballegende overleed.

Foto Marcel Antonisse/ANP

Wie is er eigenlijk tegen een Johan Cruijff-stadion? De familie Cruijff liet al weten het een eer te vinden. „Wat mij betreft mag het gebeuren”, zei Arena-directeur Henk Markerink afgelopen zomer tegen AT5. En wethouder Eric van der Burg (Sport, VVD) zei daags na Cruijffs overlijden al: „Wij kwamen tot de conclusie dat we dit maar eens moeten doen. Volgens de burgemeester worden we gesteund door 837.000 Amsterdammers.”

En toch gebeurt het niet. Of nog niet, deze vrijdag precies een jaar na het overlijden van Cruijff. De nauw verholen irritatie bij zoon Jordi Cruijff in een interview vorige week in NRC – „laten we hopen dat het achteraf geen gebakken lucht blijkt te zijn” – is aanleiding geweest tot hernieuwde belangstelling voor de vernoeming. Deze week legde wethouder Van der Burg nog eens druk op de zaak door bij een thema-avond ‘De erfenis van Johan Cruijff’ in De Balie te zeggen dat het „nog steeds onze inzet is” om het stadion naar Cruijff te vernoemen. „Gedurende die gesprekken brengen we niets naar buiten.”

Lees het interview met Jordi: ‘Ik heb zijn charisma niet, er is maar één Johan Cruijff’

Dus waarom is het nog niet zover? „Het is meer dan alleen een bordje eraf schroeven en een andere erop draaien”, zegt een ingewijde. De sleutel ligt formeel bij de Arena zelf: de directie, de raad van commissarissen en de (enige) aandeelhouder. De huidige structuur van de Arena werd opgetuigd rond de bouw van het stadion in de jaren negentig: crowdfunding avant la lettre. Eigenaar is Stadion Amsterdam NV. De Stichting Administratiekantoor (STAK) is daarvan de aandeelhouder en deze heeft certificaten van aandeel (zonder zeggenschap) uitgegeven. De gemeente heeft 48 procent, Ajax 13 procent. Voor het overig zijn het rond de 2.500 particulieren en bedrijven. Daarnáást zijn er nog de ‘founders’ – bedrijven – die op commercieel niveau rechthebbend zijn, maar geen eigenaar zijn.

Uiteindelijk een geldkwestie

De kwestie van de vernoeming is een complicerende factor die druk zet op andere processen: de waarschijnlijke afstoting van deelneming door de gemeente Amsterdam, een mogelijke koop van de Arena door Ajax en nog de nieuwbouw à 50 miljoen euro waarbij de helft van de financiering nog niet rond is. Uiteindelijk is het, uiteraard, een geldkwestie. Als het Cruijff-stadion voor altijd Cruijff-stadion heet, zijn de commerciële kansen op een stadionnaamsponsor immers verkeken.

De Amsterdam Arena besloot in 2015 tot een nieuwbouw die voor het EK 2020 gereed zou moeten zijn. Tijdens dat toernooi, dat in dertien Europese steden wordt gespeeld, zijn vier wedstrijden in Amsterdam. Stadiondirecteur Markerink bevestigt dat de Arena de financiering nog altijd niet rond heeft voor fase 2 en 3 van de nieuwbouw. Fase 1 wordt gefinancierd uit eigen middelen: 15 miljoen.

Ook in Barcelona wordt gesteggeld over het herdenken van Cruijff: Is Cruijff te groot voor een standbeeld?

Dit ‘Project 2020’ is een van de redenen waarom sponsoring van het stadion door de naam te verkopen nu meer aan de orde is dan de afgelopen twintig jaar, waarin de Arena nooit een sponsornaam kreeg. Markerink zei in een interview met BNR afgelopen zomer dat hij de nieuwbouw niet hypothecair wil financieren. „We denken eerder aan sponsors.” Op dit moment wil hij niet in detail treden.

De uitblijvende vernoeming van de Arena is niet alleen een kwestie van een dwarsliggende aandeelhouder STAK, onder voorzitterschap van ex-Randstad-topman Hans Zwarts. De Arena-directie en raad van commissarissen zijn met gemeente en Ajax in gesprek, waarbij STAK volgens een betrokkene niet dwars zal liggen als die partijen op één lijn zitten.

En Ajax dan, nu hoofdhuurder van de Arena? Formeel heeft Ajax op dit moment geen standpunt in de kwestie, maar in de hoedanigheid van mogelijk koper zou de club volgens betrokkenen geen voorstander zijn van een vernoeming. Overigens heeft het voor de club op dit moment weinig zin om de certificaten van de gemeente over te nemen, want STAK blijft aandeelhouder. De structuur zal eerst op de schop moeten.

Eigendom van het stadion is een van de weinige opties om nog groei te bewerkstelligen voor Ajax. Het verkopen van de stadionnaam maakt daar onderdeel van uit. En de club heeft een fors eigen vermogen (110 miljoen euro) waar het op dit moment niet direct een bestemming voor heeft. Hogere salariëring van spelers is geen duurzame investering en van de beurs gaan „levert niets op” volgens een ingewijde.

‘Cruijff groter dan Ajax’

Ajax wil desgevraagd geen standpunt naar buiten brengen „zolang gesprekken gaande zijn”, aldus de clubwoordvoerder. Op de aandeelhoudersvergadering afgelopen november reageerde Dolf Collee, toen afzwaaiend algemeen directeur, al ontwijkend. „De vraag is of er niet een andere plek beter is geschikt als eerbetoon.” Hij achtte Cruijff „groter dan alleen maar voetbal en Ajax”.

Probleem voor Arena en Ajax is dat de langetermijngevolgen niet goed te over zien zijn. Want, zoals een betrokken zegt: de vernoeming naar Cruijff „is voor de eeuwigheid”. Volgende symbolische datum zou over een maand zijn, op 25 april als Cruijff 70 jaar zou zijn geworden. Of er dan een Cruijff-stadion is? Niemand durft het nog te zeggen.

    • Bart Hinke