In Barcelona is Johan Cruijff te groot voor een standbeeld

Barcelona

De geest van Johan Cruijff waart nog overal rond in Barcelona, een jaar na zijn dood. De stad herdenkt vol trots de man die het voetbal wás.

De Arena eerde Johan Cruijff kort na diens overlijden. Voorafgaand aan de eredivisiewedstrijd tussen Ajax en PEC Zwolle werd een minuut stilte gehouden. Foto ERIK PASMAN / ANP

Als chefkok Fermí Puig probeert uit te leggen dat de emoties bij de gedachten aan Johan Cruijff langzaam plaatsmaken voor trots, schiet hij opeens vol. „Sorry, maar het zit kennelijk toch nog veel dieper dan ik zelf had verwacht”, zegt de Catalaan in een restaurant vol gasten. „Mijn waardering voor Cruijff is enorm. Als speler, trainer én als mens. Ik zie het als een enorm privilege dat ik hem persoonlijk heb gekend.”

De geest van Cruijff waart een jaar na zijn dood nog overal rond in Barcelona. Op verschillende plekken heeft de legende zijn sporen achtergelaten. Zo is zijn eigen eetzaaltje in restaurant Fermí Puig volledig intact. Al is het vertrek wel aangevuld met foto’s van de oude meester. Het appartementencomplex aan de Carrer Cavallers 64 waar hij als speler woonde is er nog. Het huis waar hij stierf in de sjieke wijk Bonanova staat sinds kort te koop. Bovenal leeft zijn geest voort in het voetbal van FC Barcelona.

Puig organiseerde vorige week een samenzijn waarbij onder het genot van Catalaanse lekkernijen herinneringen aan Nederlands beste voetballer ooit werden opgehaald. Naast weduwe Danny Cruijff was ook Marjolijn van der Meer aanwezig. Zij was er in 1973 mede verantwoordelijk voor dat Cruijff van Ajax de overstap maakte naar Barcelona. Als echtgenote van Armand Carabén, destijds secretaris van FC Barcelona, legde ze de contacten met Cruijff. De Cruijffs en de Carabéns zijn altijd vrienden gebleven.

David Carabén (45) groeide als middelste zoon van het Spaans-Nederlandse gezin samen op met Jordi, de Benjamin van de familie Cruijff. „Onze beide families hadden een huis in de bergen. De tuinen grensden aan elkaar. Hele zomers brachten we samen met de Cruijffs door”, vertelt Carabén in de binnenstad van Barcelona. Zijn moeder stapt net de deur uit als hij zijn bezoek thuis ontvangt. „Als kind had ik niet echt door hoe groot Johan Cruijff was. Ik zag hem vooral als een hele goede bekende van mijn ouders.”

In Nederland wordt gesteggeld over de naamgeving van het stadion van Ajax: Wie zit dwars bij de Johan Cruijff Arena?

Ontzag voor Cruijff

Naarmate David Carabén ouder werd, groeide zijn ontzag voor de Nederlandse ster. Hij kreeg meer dan eens voetballes van hem. „Cruijff leerde me hoe ik penalty’s moest nemen. Ik moest met mijn knie naar buiten draaien en dan de bal met de hak van mijn voet de andere kant uit schieten. Zo werd de keeper gefopt. Talloze malen deed hij mee als we partijtjes speelden. Er waren vaak vrienden van Ajax over. Dan speelden we Barcelona tegen Ajax.”

Hoewel de Catalaanse Nederlander naar eigen zeggen best een getalenteerde voetballer was, koos hij niet voor een bestaan als prof. „Ik moet een jaar of elf, twaalf geweest zijn toen ik die beslissing nam. Met name voor Jordi was dat een shock. Die begreep daar helemaal niets van. Ik ben musicus geworden. Toen Jordi later in het shirt van Barcelona kwam te spelen was ik natuurlijk supertrots.”

David Carabén leerde Johan Cruijff ook als mens van nabij kennen. „Een heel rustige, vriendelijke man. Niet te beroerd om zelf het gras te maaien. Maar ook zorgzaam. Ik kan me nog goed voor de geest halen dat ik een keer uitgleed en het bloed uit mijn hoofd gutste. Cruijff tilde me met beide handen op en bracht me een paar huizen verder naar een dokter die het gat zonder te verdoven hechtte. Verder zullen me zijn woorden altijd bij blijven die hij tot me sprak toen mijn vader overleed in 2001. Cruijff haalde me op die dag en zei me dat ik sterk moest zijn. Dat ik mijn moeder moest steunen. Hij was zelf ook op jonge leeftijd zijn vader kwijtgeraakt.”

Voor David Carabén voelde de dood van Cruijff vorig jaar als een schok. Zijn moeder behoorde tot het zeer selecte gezelschap dat aanwezig was bij de crematie in Barcelona. „Misschien vatte de Franse krant L’Equipe met de kop ‘Il était le jeu’ nog wel het beste samen wie Johan Cruijff was. Hij is niet iemand die een standbeeld nodig heeft om herinnerd te worden. Hij wás het voetbal. Zo veel mensen heeft hij plezier geschonken. Cruijff zal in het voetbal zelf voortleven. Dat is zo veel meer waard dan wat voor een herdenking dan ook”, stelt David Carabén.

Meer dan voetbal alleen

Chefkok Puig kan uren achtereen praten over de invloed van Cruijff op FC Barcelona. „Cruijff heeft hier veel meer gebracht dan voetbal alleen. Hij zorgde voor het zelfbewustzijn van de Catalanen. Iedere oudere fan van Barcelona kan je nog precies vertellen waar hij was toen Real Madrid op 17 februari 1974 thuis met 5-0 van Barcelona verloor. Voor een nieuwe generatie was het Dream Team, dat in 1992 de Europa Cup I won, iconisch. En het huidige Barcelona speelt nog altijd in de stijl van Cruijff. Alles moet altijd ondergeschikt zijn aan het vermaak voor de fans.”

Volgens Puig is de ‘huisstijl’ van Barcelon, waarbij attractief voetbal en resultaat aan elkaar gekoppeld zijn, de belangrijkste erfenis van Cruijff. „Welke clubs beschikken behalve Ajax en FC Barcelona over een geheel eigen manier van voetballen? Dat is toch volstrekt uniek? Cruijff is verreweg de belangrijkste man geweest in de geschiedenis van FC Barcelona. Sterker nog, ik denk dat hij in de afgelopen vijftig jaar voor het totale voetbal de grootste revolutionair is geweest. En ja, hoe eer je die? Hopelijk niet door iets onbenulligs als een trainingsveld naar hem te vernoemen.”

Alleen in het Catalaanse dorpje Vallfogona de Riucorb is in het voorbije jaar een straat naar Johan Cruijff genoemd. Burgemeester Francesc Llobet zal er op de sterfdag van Cruijff een bloemstuk hangen. Het is nog niet duidelijk hoe FC Barcelona hem zal herdenken. Een bijeenkomst waarin de club dat bekend zou maken werd na de dood van Agustí Montal uitgesteld naar zaterdag. Oud-voorzitter Montal stond aan het hoofd van FC Barcelona toen Cruijff in 1973 werd vastgelegd. De handtekeningen werden destijds gezet in La Masía. Nu, 44 jaar later, hangen de vlaggen halfstok voor het voormalige jeugdinternaat van de club. Voor Montal en een beetje voor Cruijff.

    • Koen Greven