Seks tot je -tigste

Senioren Voor 60-plussers stopt seks niet. Twee boeken en een documentaire laten zien hoe babyboomers hun seksualiteit levend houden. „Als de sexy senior maar niet de dwingende standaard wordt.”

Foto's Annabel Oosteweeghel

Voor Stu (70) en Marianne (65) lijkt seks steeds meer op „oorlogsvoering”. Voordat het stel uit de literaire verhalenbundel Grote boze seks van Arlene Heyman (1941) aan zijn vrijpartij begint, moeten er eerst uitgebreide voorbereidingen worden getroffen. Tweemaal per week brengt zij een tablet vagifem in, met een lage dosis oestrogeen, „zodat haar weefsel niet te dun wordt”. Hij neemt een half uur voor de seks een viagrapil en een dosis clomipramine dat de ejaculatie uitstelt, „omdat hij regelmatig te vroeg klaarkomt als ze niet zo vaak seks hebben”. Hij krijgt opvliegers van de Viagra maar wordt tegelijkertijd suf van de clomipramine. „Daarom hebben ze meestal ’s avonds seks, of ’s nachts.” Dan moet op het juiste moment nog een bepaald merk glijmiddel worden aangebracht én een intiem verhaal gedeeld om de opwinding een slinger te geven.

Ondanks al het gedoe staat Marianne erop dat ze het minstens één keer per week doen.

Er verschuift iets in het denken over seksualiteit en ouderen, zegt seksuoloog Albert Neeleman. „Babyboomers beleven seksualiteit positiever dan de generatie voor hen. Het gevolg is dat ze dat ook assertiever presenteren.”

Seks boven de zestig verandert van prestatie- en resultaatgericht naar intimiteitgericht

In fysiek opzicht begint de seksuele ouderdom al rond de 55 jaar. Op deze leeftijd treden er belangrijke veranderingen op – vrouwen komen in de menopauze, bij mannen daalt het testosteronniveau – prikkels leiden minder snel tot lichamelijke opwinding. De zin in seks kan minder worden, de erectie kwetsbaarder en klaarkomen moeilijker.

„Maar de meeste babyboomers, nu ongeveer tussen de 62 en 72 jaar, weigeren zich hierbij neer te leggen”, zegt Neeleman. Ze zijn nog hartstikke vitaal, hebben spierkracht en daten er behoorlijk op los – wat weer een positieve invloed op de beleving van seksualiteit heeft.

Tweede revolutie

Babyboomers leven niet alleen langer en gezonder dan de generatie voor hen, ze groeiden ook in een heel andere context op. Neeleman: „Mensen die voor de Tweede Wereldoorlog zijn geboren, benoemden het vrouwelijk orgasme niet eens. Babyboomers hebben de seksuele revolutie en ontkerkelijking meegemaakt, groeiden als eersten op met de anticonceptiepil en maakten een tweede revolutie mee met de komst van erectieversterkende middelen. Zij weten dat seksualiteit bij het leven hoort. Het is onderdeel van hun identiteit.”

Uit een onderzoek aan de universiteit van Göteborg in 2008 bleek dat de jongste generatie ouderen ook vaker gemeenschap heeft, minder aan seksuele disfuncties lijdt en flexibeler is: ze passen zich gemakkelijker aan bij lichamelijke veranderingen. Neeleman: „Stellen die zich realiseren dat het leven veranderlijk is, passen zich makkelijker aan dan stellen die zeggen: seks is neuken en dat doen we op zondagochtend en anders niet. Dan houdt het meestal al op vroege leeftijd op.”

Dat het ophoudt, daar moet Marianne uit Grote boze seks niet aan denken. De seks tussen Stu en haar zorgt ervoor dat ze zich nog als een stel voelen, dat het verdriet om haar vorige, overleden, echtgenoot niet overheerst. De seks moet blijven: dan maar zonder spontaniteit en verbeeldingskracht. „Ze grapte weleens dat het verboden moest zijn voor iedereen van boven de veertig om het overdag met elkaar te doen”, schrijft Heyman vanuit het oogpunt van Marianne. „Daar stond hij dan, met huidplooien en al. Als op een schilderij van Lucian Freud. Zijn borst zat te ruim in het vel, zijn tepels bekroonden kleine hangborsten en her en der zaten roze uitstulpseltjes.”

Fantaseren boven de zeventig

Van die visuele barrière heeft het verliefde babyboomerstel uit de documentaire 69: Liefde Seks Senior (2014) totaal geen last. „Zoals hij loopt, met zijn laarzen aan, vind ik fantastisch”, zegt Addy (72) over Gerard, met wie ze in „het beroemde jaar ‘68’ partnerruilseks had en nu, 45 jaar en een echtgenoot later, een relatie heeft. Gerard wordt nog op precies dezelfde manier als een halve eeuw geleden seksueel opgewonden van Addy’s lichaam. „Je denkt dat de seksualiteit op een lager pitje komt te staan, maar het grappige en bijzondere is dat het niet zo is. Het is full blown seksualiteit.”

De trailer van 69: Liefde Seks Senior.

De documentaire van Menna Laura Meijer uit 2014 toont een inkijkje in het seks- en liefdesleven van een hele trits zeventigplussers. Zoals Jeanne (84) die in een seksshop een vibrator koopt en in haar eenpersoonsbed zichzelf bemint. De waaier aan seksuele mogelijkheden laat zien dat het verlangen naar en fantaseren over seks boven de zeventig heus niet zomaar verdwijnt. Het ziet er alleen iets anders uit.

Lees ook: Wat je nog niet wist over seks

Afgelopen zomer verscheen het boek Fear of Dying (in het Nederlands vertaald met Het ritsloze naspel) van Erica Jong (1942). Het zestigjarige hoofdpersonage van deze roman houdt een groot seksueel verlangen. Zij stilt haar honger met buitenechtelijke avontuurtjes via een datingsite. Ze komt er uiteindelijk achter dat de liefdeloze seksafspraakjes de angst voor ouderdom en de dood niet tegengaan en ze toch het liefst intimiteit met haar eigen vent beleeft – die wonder boven wonder ineens weer een erectie krijgt. Ook de seksualiteitsverhalen van ouderen lijken soms op sprookjes.

„In grote lijnen verandert seks boven de zestig van prestatie- en resultaatgericht naar intimiteitgericht”, zegt seksuoloog Neeleman. Hij vermoedt dat we de komende jaren nog veel meer romans, films en documentaires over de seksualiteit van ouderen kunnen verwachten. Dan ontketent de babyboomgeneratie opnieuw een seksuele revolutie, een grijze dit keer. Neeleman: „Als de sexy senior maar geen dwingende standaard wordt. Zeventigers moeten niet denken dat ze al half in hun graf liggen als ze niet elke week seks hebben.”

    • Daan Borrel