Nieuw onderzoek naar corruptie

Braziliaans Bouwbedrijf

Bij de grootste smeergeldaffaire van Brazilië zijn mogelijk 83 nieuwe hooggeplaatsten betrokken. Onder wie oud-president Lula.

Dit Christusbeeld, geïnspireerd op dat in Rio de Janeiro, staat in Lima, Peru. Het standbeeld is in 2011 grotendeels gefinancierd door het Braziliaanse bouwbedrijf Odebrecht. Foto CRIS BOURONCLE / AFP

Op een billboard in de Peruaanse hoofdstad Lima lacht een stralend koppel naar een prachtig appartementencomplex met zwembad en tennisbaan. ‘Maak je droom waar en bouw aan je toekomst’, staat er in het Spaans. Onderaan prijkt het logo van de Braziliaanse bouwonderneming Odebrecht. Het is 2012 en het zijn gouden tijden voor het van oorsprong Duits-Braziliaanse familiebedrijf dat is uitgegroeid tot de grootste bouwonderneming van Latijns-Amerika. De economie in thuishaven Brazilië bloeit dan nog en het land heeft zowel het WK voetbal (2014) als de Olympische Spelen (2016) binnengesleept. Er is volop werk voor Odebrecht.

Ook in landen als Peru, Ecuador, Colombia en Mexico groeit de markt. Een lucratieve toekomst ligt er in de Verenigde Staten en zelfs in Angola, dat in die jaren een van de snelstgroeiende economieën van Afrika is. Odebrecht kan ook rekenen op steun van Luiz ‘Lula’ da Silva. De immens populaire oud-president en persoonlijke vriend van de familie Odebrecht bemiddelt tijdens zijn internationale bezoeken en lezingen bij de regeringen. Hij helpt Odebrecht met het binnenhalen van grote bouwcontracten zoals de bouw van snelwegen, raffinaderijen en appartementencomplexen.

Maar nu, vijf jaar later, blijken de megaprojecten van Odebrecht doordrenkt met corruptiegeld. In Brazilië is het bedrijf twee jaar geleden ontmaskerd als een van de hoofdrolspelers bij de grootste smeergeldaffaire uit de Braziliaanse geschiedenis: Operatie Lava Jato (Wasstraat) rondom (semi-)staatsoliebedrijf Petrobras.

Lees ook: In de wasstraat van Petrobras

Politici achter tralies

Odebrecht zou rekeningen aan Petrobras kunstmatig opkrikken en een deel van dit geld gebruiken voor steekpenningen aan invloedrijke politici. In ruil daarvoor kreeg Odebrecht nog meer bouwopdrachten en politici betaalden met het smeergeld hun politieke campagnes. Naar schatting voor 2 miljard dollar aan smeergeld circuleerde binnen de geheime drie-eenheid Petrobras, Odebrecht en het petrochemische bedrijf Braskem (een dochterbedrijf van Odebrecht), en tientallen corrupte politici. Het schandaal beheerst al jaren de Braziliaanse politiek. Het leidde indirect zelfs tot de afzetting van ex-president Dilma Rousseff. Meer dan honderd topfunctionarissen en politici zitten inmiddels achter tralies.

Oud-president Lula da Silva. Foto Miguel Schincariol/AFP

Dat het onderzoek nog steeds niet in een eindfase is beland, bleek deze week toen officier van justitie Rodrigo Janot bij het Hooggerechtshof aandrong een onderzoek in te stellen naar een nieuwe lijst met 83 hooggeplaatste politici, onder wie vijf ministers uit het huidige kabinet van president Michel Temer. Ook oud-president Lula da Silva wordt in verband gebracht met Lava Jato, er lopen verschillende zaken tegen hem en afgelopen dinsdag werd Lula verhoord door justitie.

Het kaartenhuis stortte anderhalf jaar in na de arrestatie van Marcelo Odebrecht, topman van Odebrecht en nazaat van Norberto Odebrecht, de Duitse emigrant die in 1944 naar Brazilië trok en het familiebedrijf oprichtte. Odebrecht is veroordeeld tot negentien jaar cel wegens witwassen, het aannemen van steekpenningen en deelname aan een criminele organisatie.

Ook in andere Latijns-Amerikaanse landen waar Odebrecht grote opdrachten binnenhaalde, zijn mogelijk miljoenen aan omkoopgeld betaald, zo blijkt nu. In Colombia loopt sinds vorige maand een onderzoek naar president Manuel Santos die volgens justitie mogelijk zijn herverkiezingscampagne van 2012 liet financieren door Odebrecht voor een bedrag van 1 miljoen dollar. In ruil daarvoor kreeg het bedrijf in Colombia grote regeringsopdrachten. Santos, die het bedrag als ‘gift’ kreeg van Odebrecht won vorig jaar nog de Nobelprijs voor de Vrede voor zijn rol bij de totstandkoming van het vredesakkoord met de marxistische guerrillabeweging FARC, maar ligt nu door deze kwestie zwaar onder vuur.

Deal met de VS

In Peru, waar Odebrecht wegen, winkelcentra en luxe appartementencomplexen bouwde, wordt de toenmalige president Alejandro Toledo beschuldigd van het aannemen van 20 miljoen dollar aan steekpenningen. Ook in Ecuador, de Dominicaanse Republiek, Venezuela, Mexico en Panama werden grote bouwopdrachten binnengesleept in ruil voor miljoenen aan steekpenningen. Naar schatting 800 miljoen dollar betaalde Odebrecht aan smeergeld in de verschillende landen. Met de Verenigde Staten sloot het bedrijf onlangs een deal om aan vervolging te ontkomen: 3,5 miljard dollar werd als ‘boete’ betaald, het hoogste bedrag ooit dat in de VS is betaald om een schuld af te kopen.

Dit is een wereldwijd corruptienetwerk van landen in Latijns-Amerika en Afrika. Het is tijd dat deze landen informatie met elkaar gaan delen

José Ugaz, directeur Transparency International

Anticorruptieorganisatie Transparency International hoopt dat er door samenwerking van de gedupeerde landen een intensiever onderzoek komt naar Odebrecht. „Het gaat om een wereldwijd corruptienetwerk waar landen in Latijns-Amerika en Afrika bij betrokken zijn. Het is tijd dat de justitiële autoriteiten van deze landen informatie met elkaar gaan delen”, aldus directeur José Ugaz.

Dat informatie nu al wordt gedeeld, bleek vorige maand bij een bezoek van de Mexicaanse aanklager Raúl Cervantes Andrade aan Brazilië. In Mexico wordt Odebrecht verdacht van het betalen van 10 miljoen dollar aan steekpenningen aan omgekochte politici. „Dit bezoek kan de verdere ondersteuning bij gezamenlijk onderzoek versterken”, luidde een persverklaring van het Mexicaanse openbaar ministerie tijdens het bezoek van Cervantes Andrade.

Het delen van informatie leidt ook tot nieuwe inzichten over Odebrecht. Zo gebruikte het bedrijf voor het betalen van het smeergeld een verborgen, maar volledig functionerende werkeenheid, opererend vanuit de Britse Maagdeneilanden. Deze speciale dienst deed niets anders dan miljoenen aan steekpenningen betalen aan overheidsfunctionarissen, politici en hun partijen op de verschillende continenten.

Dat andere landen in Latijns-Amerika kunnen rekenen op een succesvolle samenwerking met de justitiële autoriteiten in Brazilië is vooral te danken aan het succesvolle en onafhankelijke onderzoek naar Lava Jato onder leiding van de jonge en ambitieuze rechter Sérgio Moro.

Lees ook: Door hem is de Braziliaanse elite niet meer onaantastbaar

Voor het eerst in de geschiedenis van Brazilië worden topfunctionarissen en invloedrijke politici voor corruptie berecht. „In andere Latijns-Amerikaanse landen zien ze wat er in Brazilië gebeurt en dat wekt vertrouwen. Ook in landen als Colombia en Peru wordt de rechterlijke macht langzamerhand krachtiger en onafhankelijker, dit geeft hoop”, zei José Ugaz van Transparency International.