Burgemeester Khan wilde een verzoenend eerbetoon – en krijgt het

De burgemeester van Londen, de eerste met een islamitische achtergrond, slaagt er na de aanslag in de Londenaren bijeen te brengen.

Foto Hannah McKay/Reuters

Burgemeester Sadiq Khan wilde een grote opkomst. Hij kreeg Trafalgar Square vol. Khan wilde een eerbetoon aan de dodelijke slachtoffers van de aanslag. Een paar duizend man bogen hun hoofden in stilte terwijl drie kaarsen schitterden in de Londense schemering – voor de op dat moment bekende drie slachtofffers, die er donderdag vier zouden worden. Khan wilde een verzoenend samenkomen, waar wederzijds begrip centraal stond. Ook dat kreeg hij.

Een imam en een rabbijn spraken over vrede en tolerantie. Ze gaven elkaar een hand en een knuffel. Toen een televisieploeg vroeg of het nog een keer kon omdat de camera niet scherp stond, vielen ze elkaar een tweede keer in de armen.

Tijdens de wake, donderdagavond om zes uur, werd duidelijk hoe Khan, de 46-jarige burgemeester van Londen, zijn stad door de dagen, weken en maanden na de zwaarste aanslag in een decennium wil loodsen. Er zijn genoeg ongemakkelijke vragen waar hij, de politie en de Britse regering op den duur antwoord op moeten geven. Moeten veel meer agenten een vuurwapen gaan dragen? Wat dreef de aanslagpleger, de 52-jarige Khalid Masood? Waarom dacht de inlichtingendienst MI5 dat hij niet meer dan een randfiguur onder extremisten was? Hoe kan een geboren Brit op middelbare leeftijd nog zo gewelddadig radicaliseren?

Allemaal relevante vragen, maar eerst wil Khan zorgen dat er geen spanningen optreden in Londen. Masood was een man met een eigen en doorgeslagen interpretatie van zijn geloof, maakt Khan duidelijk. Masood vertegenwoordigt niet de islam. Evenmin als alle boze blanke Londenaren gelijkgesteld kunnen worden aan de rechtse activisten van Leave.EU, die al snel na de aanslag de schuld legden bij het, in hun ogen, falende migratiebeleid dat toestond dat een miljoen illegale migranten het Verenigd Koninkrijk binnenkwamen.

Khan, met een hand in zijn broekzak, zei tijdens de herdenkingsdienst:

„Londen is een grootse stad, vol fantastische mensen met allerlei achtergronden. Bij tegenslag komen wij juist samen.”

Volg de laatste ontwikkelingen in ons Londenblog

Koffie tijdens ramadan

De Labour-politicus die vorig jaar burgemeester werd, houdt van verzoenende woorden, van het benadrukken van een gezamenlijke identiteit en het omarmen van diversiteit. Khan, de eerste islamitische burgemeester van Londen, gebruikt zijn levensloop vaak niet alleen om jonge Brits-Aziatische jongeren te inspireren maar ook om bij de rest van de bevolking begrip te kweken: dit zijn ook gewone mensen, met gewone besognes en ambities. Khan betrekt het publiek bij zijn geloofsbelijdenis met eenvoudige en concrete voorbeelden. Hij vertelt dat hij koffie ontzettend mist als hij tijdens de ramadan zijn drukke baan met vasten combineert. Hij praat openlijk over de racistische ervaringen die zijn familie meemaakte. Zijn vader Amanullah, die emigreerde uit Pakistan en in Londen 25 jaar werkte als buschauffeur, werd om zijn lange baard uitgescholden.

Khan is links, hij koestert de multiculturele samenleving, maar hij is niet soft. Als politicus weet hij: zonder werkelijke macht ben je niks. Dat hield hij vorig jaar september het partijcongres van Labour voor. Khan was boos dat partijleider Jeremy Corbyn de Labour-koers zo radicaal naar links had verlegd dat de partij de komende jaren kansloos is bij landelijke verkiezingen. In een toespraak van ruim een kwartier gebruikt Khan 38 keer het woord macht, alsof hij weer de jonge Sadiq was die in de Zuid-Londense boksschool met een spervuur aan snelle stoten zijn tegenstander moest vloeren.

Khan is ongeveer het enige voorbeeld in Labour dat de partij wél beschikt over capabele, centrumlinkse en charismatische bestuurders. Hij is niet alleen de eerste islamitische burgemeester van Londen, hij is ook een van de weinige lichtpuntjes in een donkere tijd voor Labour.

Op Trafalgar Square was het vertrouwen groot in de ambitieuze Khan, die regelmatig genoemd wordt als toekomstige leider van Labour. „Ik zie hem niet als onze islamitische burgemeester”, zegt Paul Salahuddin Armstrong co-directeur van de ruim 120 jaar oude Association of British Muslims. „Hij is onze burgemeester, met goede plannen, charisma en daadkracht. En toevallig is hij een moslim.”

Boeket bloemen

Armstrong staat met een boeket bloemen in zijn handen dat hij bij de drie kaarsen wil leggen. De bestuurder en wetenschapper vermoedt dat Londen zo divers is dat mensen meer als individu dan als groep worden gezien, anders dan elders in Europa. Er is minder ‘wij-zij-denken’, zegt hij. Als een moslim een lange baard heeft, wordt dat sneller gezien als zijn keuze. Als een vrouw een chador In Londen draagt, is dat haar besluit en haar recht. Dat is Londense tolerantie. „Mensen beoordelen elkaar als individuen. Vergeet niet dat Khan rechtstreeks gekozen is. Londenaren wilden Khan als burgervader. Punt. Dat hij moslim is, speelt of geen rol of het is kennelijk geen bezwaar.”

Lees hier meer over de dader: Verdachte Masood had flink strafblad om geweldsdelicten

Khan is zeker niet onomstreden. Links Labour vindt hem te rechts, te veel de man in pak die alleen voor het rijke en kosmopolitische Londen opkomt. Khan zou niet inzien dat in veel Engelse provinciesteden immigratie heeft geleid tot verpaupering en segregatie. De rechterkant van de Conservatieven vindt dat hij te soft is en mensenrechten belangrijker vindt dan terreurbestrijding.

Op Trafalgar Square zijn er genoeg stemmen die vinden dat Khan als Brits-Aziatische moslim een belangrijke rol heeft. „Hij laat aan ons zien dat je de top kan halen ook al heb je niet aan Oxford gestudeerd en al heb je geen dubbele achternaam”, zegt Mudabbir Din. In een blauw shirt met de tekst ‘I am Muslim, ask me anything’ vertelt Din dat hij meteen besloot af te reizen naar de binnenstad toen Khan donderdagochtend zijn oproep deed. „De aanslagpleger kaapt mijn geloof. Ik wil aantonen dat islam voor vrede staat”, zegt Din. Was hij gekomen als Khan geen moslim was?

„Khans doel is om angsten en vooroordelen weg te nemen. Dat is nu het belangrijkste.”

    • Melle Garschagen