Justitie Italië verdenkt ngo’s van hulp aan mensensmokkelaars in Libië

Er worden vraagtekens gezet bij de financiering van reddingsoperaties en bij mogelijke contacten met smokkelaars in Libië.

Afrikanen op een volgepakte boot werden begin deze maand gered door de Spaanse ngo Proactiva Open Arms. Foto Santi Palacios/AP

De Italiaanse justitie onderzoekt de rol van hulporganisaties bij de redding van bootvluchtelingen die vanuit Libië naar Europa proberen te komen. Met reddingsschepen net buiten de territoriale wateren van Libië zouden die, tegen de wens van regeringen in, proberen een humanitaire corridor te creëren.

In een verklaring voor de Schengen-commissie van het Italiaanse parlement zei Carmelo Zuccaro, officier van justitie in de Siciliaanse stad Catania, dat er op dit moment geen formeel strafrechtelijk onderzoek loopt, maar dat er wel een aantal dossiers is geopend. Hij wil onder andere weten waar het geld voor de reddingsmissies vandaan komt en door wie de reddingsschepen zijn gebeld als ze vluchtelingen in nood oppikken.

„Ik ben ervan overtuigd’’ dat de ngo’s niet altijd eerst door de operatieve centrale van de Italiaanse kustwacht worden gebeld om hulp te verlenen, zei hij, suggererend dat ze mensensmokkelaars soms rechtstreeks met hen contact zoeken. Een van de organisaties die met name werden genoemd is SOS Méditerranée. De Italiaanse woordvoerder daarvan ontkende dat de organisatie buiten de Italiaanse kustwacht om tussenbeide komt.

Vraagtekens

Zuccaro vraagt zich ook af of de regels voor redding op zee wel worden gevolgd. Die voorzien er volgens hem in dat boten in de buurt te hulp schieten als een ander schip in problemen verkeert, maar ook dat de geredde opvarenden naar de dichtstbijzijnde haven worden gebracht.

Zuccaro zei dat vorig najaar vraagtekens zijn gerezen. Sinds september-oktober is het aantal hulpverzoeken aan de Italiaanse kustwacht van bootvluchtelingen in problemen sterk gedaald en zijn opvallend veel migranten met boten van hulporganisaties naar Italië gebracht, zei Zuccaro. Op bepaalde momenten waren er dertien boten van ngo’s in het gebied voor de Libische kust.

De manier waarop de ngo’s opereren, meestal net buiten de Libische wateren, doet vermoeden „dat de wens bestaat om veilige (humanitaire) corridors in het leven te roepen’’, zei Zuccaro.

„Is het particuliere organisaties toegestaan zo de plaats in te nemen van politieke krachten en de wens van landen (te negeren)?’’

In december vorig jaar publiceerde de Financial Times een vertrouwelijk rapport van Frontex, de Europese organisatie die de buitengrenzen moet bewaken. Daarin staat dat er aanwijzingen zijn dat mensensmokkelaars soms migranten rechtstreeks naar schepen van ngo’s sturen. Aurelie Ponthieu van Artsen zonder Grenzen, dat met twee schepen in het gebied is, zei toen dat de ngo’s meer mensen oppikken omdat ze actiever zoeken en eerder bootjes localiseren die in nood verkeren.

Schijnwerpers

In het gebied is ook een EU-eenheid actief, in de operatie Sophia, die officieel ten doel heeft mensensmokkel te voorkomen maar ook tienduizenden mensen van gammele bootjes heeft gered – vorig jaar 34.000. De bevelhebber hiervan is de Italiaanse admiraal Enrico Credendino. Die vertelde dinsdag in de Corriere della Sera dat in de tweede helft van vorig jaar veertig procent van de geredde migranten door schepen van ngo´s op opgepikt. Het aandeel van de operatie Sophia is 12 procent; de rest is overgestapt op vrachtschepen die in de buurt waren.

Credendino zei:

„De ngo’s werken vaak aan de grens van de Libische territoriale wateren. ‘s Avonds hebben ze die grote schijnwerpers waarmee ze zichtbaar zijn: de mensensmokkelaars zien hen, weten waar ze zijn en sturen hun rubberboten naar die schijnwerpers.

Scherpere controles

De afgelopen week zijn zeker zesduizend mensen van gammele bootjes opgepikt. Sinds 1 januari zijn er al 16.250 migranten in Italië aangekomen, tegen 13.800 in dezelfde periode vorig jaar.

Volgens admiraal Credendino proberen mensensmokkelaars zo veel mogelijk mensen weg te sturen voordat van Libische zijde de controle wordt verscherpt. Italië heeft de Libische eenheidsregering tien schepen voor de kustwacht beloofd en traint, net als Spanje, personeel van de Libische kustwacht. Dat zou later dit voorjaar tot veel scherpere controles aan de Libische kant moeten leiden, al blijft de politieke situatie in Libië chaotisch en strijden verschillende groepen om de macht.

    • Marc Leijendekker