Recensie

‘Goede Hoop’ is een pijnlijke historische reeks over Nederlanders in Zuid-Afrika

Premier Balkenende had het nog ongestraft over die goeie, oude VOC-mentaliteit, maar sindsdien begint toch langzaam door te dringen dat Neerlands vlag aan vreemde kust vaak in een berg lijken werd geplant. De komst van de Nederlanders was voor de oorspronkelijke bevolking doorgaans slecht nieuws.

Daarom is het kijken naar de documentairereeks Goede Hoop een gemengd genoegen. De historische reisserie van regisseur Marcel Goedhart en presentator Hans Goedkoop gaat over de Nederlandse aanwezigheid in Zuid-Afrika, dat anderhalve eeuw een Nederlandse kolonie was. In 1652 stichtte Jan van Riebeeck in Kaap de Goede Hoop een ‘versch-plaetse’ waar VOC-schepen op weg naar Indië vers voedsel konden inslaan.

Goede Hoop is onderdeel van een breder project, met onder meer een tentoonstelling in het Rijksmuseum, een boek van Bas Kromhout, en een reeks afleveringen van kinderprogramma Klokhuis. Bij de NTR hoort Goede Hoop bij de grote geschiedenisreeksen: De Gouden Eeuw, De IJzeren Eeuw, en vooral De slaverij. Met die laatste serie heeft Goede Hoop gemeen dat ze een veronachtzaamde, donkere kant van de geschiedenis toont.

Goedkoop loopt door de overweldigende natuur met zijn historische kaarten en prenten. In de ongerepte savanne is het niet moeilijk om je de eerste kolonisten voor te stellen. De serie legt de beelden van toen naast die van nu. Dit is een mooie, pijnlijke en leerzame serie, maar niet erg avontuurlijk. Vooral niet als je haar naast bijvoorbeeld de VPRO-reisseries legt.

De derde aflevering gaat over 18de-eeuwse ontdekkingsreiziger Robert Jacob Gordon, die schitterende tekeningen maakte. Maar, zo stelt Goedkoop: „Wat hij ontdekte, tastte hij ook aan.” Gordon schoot nog op giraffes en neushoorns. Zijn landgenoten joegen op de oorspronkelijke bevolking, de Khoihoi, de San (Hottentotte) en de Xhosa (Caffers) – het begin van drie eeuwen onderdrukking.

Je zou wensen dat je deze geschiedenis zonder de moraal van nu zou kunnen bekijken, maar dat is toch lastig. Bovendien, dit verhaal is vooral interessant omdat het doorwerkt in het heden. Zoals de president Zuma in 2015 zei: „Jan van Riebeecks aankomst in Kaapstad was het begin van alle problemen van Zuid-Afrika.” Waren ze maar thuisgebleven.

    • Wilfred Takken