Opinie

    • Joris Luyendijk

Joris Luyendijk: doe als een Brit, leer leven met angst voor terreur

De IRA bracht de Britten meer terreurervaring bij dan ze lief is. Ze zullen nooit de schuld aan een hele gemeenschap geven, schrijft .

Big Ben. Foto Joel Ford / AFP

Terwijl het nieuws over de aanslag op Westminster woensdagmiddag via sociale media mijn leven was binnengedrongen, moest ik denken aan de wintermaanden van 2002 in Jeruzalem. Destijds werkte ik daar als Midden-Oosten-correspondent, het was het hoogtepunt van de golf Palestijnse zelfmoordaanslagen. Er vonden aanslagen plaats tegenover ons huis en eenmaal trof onze buurman de hand van een slachtoffer in zijn tuin aan. Een andere keer zag ik voor mijn ogen een terrorist en zijn slachtoffer de lucht in gaan. Vervolgens moest ik dan als een haas naar de Gazastrook om daar met eigen ogen de Israëlische vergeldingsbombardementen te verslaan.

Dat waren traumatiserende dagen maar ik leerde wel onschatbare lessen over terreur en angst. De eerste is dat een terreuraanslag niet is gericht op de mensen die erbij vermoord worden. Een terroristische aanslag is gericht op het publiek: op u en mij. Het doden van onschuldige mensen is voor een terrorist geen doel maar middel. Het doel is om zoveel mogelijk mensen doodsbang te krijgen.

‘Angst is een slechte raadgever’ luidt niet voor niets het gezegde. Terroristen beogen zoveel mensen als ze kunnen zodanig te terroriseren dat we permanent uit ons evenwicht raken en de angst alles overneemt. Want terroristen weten dat bange mensen domme dingen doen, en hun problemen aldus juist groter maken. Het is de enige troef van de terroristen, want een leger om ons fysiek mee te veroveren hebben ze niet.

De tweede les die ik leerde was dat iedere terreuraanslag een nieuwe uitnodiging is om net zo haatdragend te worden als de terroristen zelf al zijn. Het is zo verleidelijk om je angst in woede om te zetten, want dat voelt veel minder bedreigend. En het is bijna lekker om die woede af te reageren op anderen. Op gewone moslims bijvoorbeeld, alsof zij er iets aan kunnen doen dat iemand in de naam van hun religie aan het moorden slaat.

Lees ook: Londenaren tonen kalmte ondanks de vele vragen

Maar het favoriete doelwit blijft ‘politiek correcte’ politici. Populisten in continentaal Europa zoals Geert Wilders spelen dit spelletje al jaren, bijvoorbeeld door na de aanslag op de Berlijnse kerstmarkt een foto op Twitter te zetten van Angela Merkel met bloed aan haar handen. De implicatie is duidelijk: aanslagen zijn te voorkomen en als ik de baas was zou dat gebeuren.

Wilders en de zijnen leggen nooit uit hoe zij dan wel de eerste leiders uit de geschiedenis denken te gaan worden die het terrorisme voor eens en voor altijd uitroeien. Feit is dat zelfs onder het bijna surreëel wrede regime van Saddam Hussein er nog steeds aanslagen werden gepleegd. Ook met iemand als Wilders aan de macht zullen die aanslagen blijven komen. Vervolgens zet een Wilders 2.0 foto’s op Twitter van Wilders 1.0 met bloed aan zijn handen: aanslagen zijn te voorkomen en als ik de baas was…

Ieder land in Europa gaat aan de beurt komen

Het is een even simpel als effectief psychologisch ‘coping mechanism’ waar Wilders en de zijnen op inspelen. Ze nodigen ons uit om aan onze angsten voorbij te gaan door te doen alsof die angsten eigenlijk onnodig zijn; als die ‘politiek correcte elite’ maar gewoon… Wat niet wordt gezegd is even walgelijk als belachelijk: dat Angela Merkel, Mark Rutte of Theresa May best een einde kunnen maken aan de periodieke terroristische slachtpartijen, maar hier uit ‘politieke correctheid’ vanaf zien. Bij onze inlichtingendiensten werken infiltranten die dag in dag uit met gevaar voor eigen leven terroristische netwerken binnendringen; zijn zij ook onderdeel van de politieke correcte samenzwering van de stilte?

Zo bezien was er een treffend verschil tussen de reactie op terreur van Wilders en de zijnen aan de ene kant, en de hele Britse samenleving aan de andere. Door de jarenlange oorlog met de IRA heeft Groot-Brittannië meer ervaring met terrorisme dan het lief is. Dus snapt het land ook dat je terroristen niet in de kaart moet spelen. Vandaar dat de rechtse Daily Telegraph donderdag opende met: ‘Nooit zullen wij toelaten dat het Kwaad ons verdeelt.’ De prominente en minstens zo rechtse Times of Londen zette commentator David Aaronovitch vooraan: „De kwaadaardige IRA-campagnes hebben ons geleerd dat we nu verstandig moeten optreden en niet een hele gemeenschap de schuld moeten geven.”

Dit is het tijdperk van de smart phone en nog nooit konden terroristen zo makkelijk zo snel zo’n groot publiek vinden. De aanslag op Westminster vond precies een jaar na de aanslagen in België plaats. Er zijn sterke aanwijzingen dat die aanslagen eigenlijk gepland waren voor Schiphol.

Ieder land in Europa gaat aan de beurt komen, want terreur is ‘het nieuwe normaal’ in deze geglobaliseerde en hyperverbonden wereld. Als burgers en als samenleving kunnen we ons het best verdedigen door te leren leven met de sterkste en meest beangstigende emotie van allemaal, een emotie waar mensen zich het liefst volledig van afsluiten: kwetsbaarheid en hulpeloosheid. Maar zoals het Engelse gezegde zo mooi stelt: „A life lived in fear is a life half-lived.”

    • Joris Luyendijk