Maquette van Oslofjord Panoramic Racepark.

Circuitbouwer Tilke: ‘De beste coureurs ter wereld leren snel’

Hermann Tilke

De Duitser Hermann Tilke ontwierp de laatste jaren vrijwel alle grote circuits.

Hij houdt erg van het circuit van Zandvoort, zegt hij misschien niet zonder eigenbelang. De zee, de duinen, de historie. Zandvoort, zegt Hermann Tilke op zijn Duits, is een „geil” traject. Een opwindende, ‘vette’ racebaan dus. Maar een grand prix?

„Waarom niet? Er moeten wel een paar problemen worden opgelost. Als er honderdduizend mensen komen, moet je een park-and-ridesysteem opzetten. En hier en daar wat veranderen aan het circuit. In de laatste bocht voor het rechte stuk moet het accelereren makkelijker worden. Want dat rechte stuk is te kort”, analyseert hij uit de losse pols, terwijl hij op een papiertje een schetsje maakt. Ja, natuurlijk moeten er miljoenen worden geïnvesteerd in de paddock, de hoofdtribune en andere faciliteiten. Hoeveel dat wel niet gaat kosten? „Dat kan ik niet zeggen. Je moet het serieus berekenen. Maar Assen is ook een goede mogelijkheid voor Formule 1. Ook een heel mooi circuit.”

Tilke begrijpt de opwinding in Nederland, waar na de doorbraak van Max Verstappen wordt gehoopt op de terugkeer van de grand prix. De laatste was er in 1985. „Ik ken niet één coureur die zo bekend is over de hele wereld, zonder dat hij wereldkampioen is of daar dicht bij zit. Dat heeft te maken met zijn opwindende rijstijl. Dit is echt goed voor de Formule 1.”

Minder te spreken is hij over de nieuwe regels voor dit seizoen. Bolides met brede banden en veel neerwaartse druk zullen vooral in de bochten veel sneller gaan. „In mijn visie is het geen goede oplossing. De rijders worden meer onder druk gezet, natuurlijk. Maar je kunt geen snelle bochten meer bouwen. De auto’s hebben zoveel downforce dat bijna alles vlak wordt. We zullen dit jaar zien hoe het werkt.”

Bekijk ook: bezorgt de nieuwe auto Max dit jaar de titel?

Gissen

Hij wijst op een maquette van het circuit van Austin snelle bochten aan die straks waarschijnlijk vol gas genomen kunnen worden. „De Eau Rouge op Spa Francorchamps is interessant vanwege het rechte acceleratiestuk ervoor en erna. Maar nu, met de nieuwe regels, is de Eau Rouge niets meer. Niemand weet of het beter is voor het inhalen. Het is voorlopig gissen.”

Geen mens die zo veel van racecircuits afweet als hij. De 62-jarige Duitser ontwierp er 65 over de hele wereld en was ook betrokken bij de aanleg ervan. Vrijwel alle prestigieuze Formule 1-circuits die de afgelopen decennia zijn gebouwd staan op zijn naam. Barcelona, Sepang (Maleisië), Sotsji, Bahrein, Shanghai en Abu Dhabi, waar het duurste circuit ooit staat. Yas Marina heeft 1 miljard dollar gekost, maar het is niet zijn meesterwerk, zegt Tilke. „Ik vind het mooi natuurlijk, maar er zijn andere circuits die erg mooi zijn.” Ook de stratencircuits in Singapore en Baku zijn door hem ontworpen.

Globalisering van de Formule 1

Tilke volgde met zijn bedrijf de globalisering van de Formule 1 in het spoor van racebaas Bernie Ecclestone. Die was de architect van de expansie. Formule 1 heeft zich verplaatst van het traditionele autosportcontinent Europa naar landen met autocratische regimes, die zich niet voor de uitgave van tientallen miljoenen hoeven te verantwoorden en die zich soms ook weinig van mensenrechten aantrekken. Tilke: „Het is niet aan ons waar de grands prix worden gereden. Formule 1 is een wereldkampioenschap en moet overal worden kunnen gehouden, niet alleen in Europa. Natuurlijk is het niet goed dat mensenrechten niet gerespecteerd worden, maar waar leg je grens? Dat is niet de taak van sport, maar van de politiek. In die landen kun je ook Duitse auto’s en wasmachines kopen. Natuurlijk denk ik erover na. Iedereen heeft een grens in zijn hoofd.” Welke? Noord-Korea? Glimlachend: „Ja, zoiets.”

Elk land waar hij aan de slag gaat heeft weer zijn eigen cultuur, dat maakt het werken lastig. „Wij zijn meer machinegeoriënteerd, in het Midden-Oosten zijn ze meer op mensen georiënteerd. In Abu Dhabi hadden we 17.000 arbeiders, in Amerika misschien 700.”

Lees ook: Wie is wie dit jaar en wanneer wordt er gereden?

Kampioenschap tourwagens

Tilke begon zelf met racen op zijn achttiende, deed mee aan het Europese toerwagenkampioenschap, maar bleef amateur. Hij studeerde civiele techniek aan de universiteit van Keulen en begon met een klein klusje waar hij destijds omgerekend een paar honderd euro voor kreeg: de aanpassing van een toegangsweg bij de Nürburgring. „We hebben geluk gehad in het begin. En natuurlijk goed werk gedaan. Als bedrijf werkten we al jaren aan de Norisring, kleine en grote veranderingen. Na enkele jaren zei iedereen: hij is een expert.”

Er volgden andere circuits: de vernieuwing van de Sachsenring en de A1 Ring, nu de Red Bull Ring in het Oostenrijkse Spielberg. Het was zijn eerste Formule 1-circuit. Daarna kwam Sepang in Maleisië. „Dat was het eerste moderne circuit waarmee een land zich aan de wereld wilde tonen. Premier Mahathir wilde iets buitengewoons hebben. Hij zei: ik steek veel geld in Formule 1, ik wil de wereld laten zien: hier zijn we. Formule 1 is in veel landen nu eenmaal een politieke kwestie. Daarna volgden China, Bahrein en Abu Dhabi. Allemaal met hetzelfde doel: Formule 1 als symbool voor promotie van het land.”

Tilke Engineers & Architects is een onderneming met inmiddels meer 150 architecten, ingenieurs en technici in dienst. Hij is de informele huisarchitect van Formule 1, maar heeft geen vast contract met Formula One Management, het commerciële bedrijf achter de koningsklasse dat nu in Amerikaanse handen is. Een monopolie? „Ik weet niet wat dat in dit verband betekent. We hebben gewoon de meeste ervaring. Er was destijds niemand die meer dan één circuit had gedaan. Wij maakten minder fouten dan de anderen. Dat is de reden dat ze ons steeds meer inschakelden. We kunnen door onze ervaring snel handelen. Voor Bahrein hadden we maar twee jaar, van de schets tot de eerste race.”

Op zijn hoofdkantoor in Aken heerst een serene rust. Ontwerpers buigen zich zwijgend over grote vellen papier. Tussen de tekentafels staan enkele tafelvoetbalspellen voor de ontspanning. Er wordt vooral gezwegen, de hectiek van Formule 1 is hier ver weg. Een 3D-printer bouwt laag voor laag een traject in een onbekend landschap. Het project is nog geheim.

Veel beperkingen

„Het is niet zo dat we een blanco stuk papier hebben”, legt Tilke uit over het allereerste begin. „Er zijn altijd veel beperkingen.” De begrenzing van het terrein, soms is er een moeras waaromheen gebouwd moet worden. We beginnen met de start en finishlijn en de paddock. Van daaruit ontwerpen we het circuit. Het ene circuit is vier kilometer, het andere zes. We moeten het soms bochtiger maken vanwege de rondetijden die anders te kort worden. Normaal gesproken zijn de rondetijden ongeveer 1 minuut en 30 seconden. We proberen niet onder de 1,10 te komen. Dan bijt de kat in zijn eigen staart, gaat het te snel.”

Tilkes ontwerpen zijn al jaren mikpunt van kritiek van fans en kenners: ze zouden te steriel zijn, met hun royale uitloopstroken te veel op veiligheid zijn gebaseerd en de mogelijkheden voor inhalen beperken. Op Tilkes circuits blijven fouten van coureurs onbestraft, klagen de critici op de Facebook-pagina ‘Stop Hermann Tilke Ruining Motorsport’. Ook Formule 1-icoon Jackie Stewart heeft zich al eens zeer kritisch uitgelaten, evenals Kimi Raikkonen.

Circuits gebouwd door Tilke:

Tilke: „Als er in de race niets gebeurt, is de startgrid ook de volgorde aan de finish. Normaal rijdt de snelste voorop. Dat is racen. Wij doen ons best om inhalen te bevorderen. In de loop der jaren is mijn filosofie over bochten veranderd. In het begin tekenden we een scherpe bocht, daarna een lang recht stuk en vervolgens weer een scherpe bocht. Dat gaf een lange remafstand. Maar het is nu eenmaal moeilijk om vlak achter elkaar te racen. Daarom hebben we de bochten naar het rechte stuk wijder gemaakt, waardoor de leidende auto zich niet kan verdedigen door de rest te blokkeren.”

Maar bochten ontwerpen om coureurs fouten te laten maken, lukt niet. „Het gaat om de beste coureurs ter wereld die erg hard gaan, maar ook heel snel leren. Op een nieuw circuit zie je ze in de eerste vrije trainingen fouten maken, maar in de volgende zijn die al voorbij. Het werkt wel voor andere categorieën. Formule 1 is de perfecte wereld.”

Strikte regels van de FIA

Wat de veiligheid en uitloopstroken betreft, heeft Tilke te maken met de strikte regels van FIA, de internationale automobielfederatie. „Vergeet niet dat de meeste circuits er ook voor motoren en andere raceklassen zijn, voor jeugdcompetities. Privérijders willen niet gewond raken en al helemaal niet hun auto beschadigen. Voor permanente circuits zie ik geen mogelijkheden om terug te gaan met de veiligheid.”

Nee, de toekomst van de Formule 1 zou volgens Tilke weleens op de straat kunnen liggen. „Als je puur een Formule 1-circuit zou mogen ontwerpen, kom je bij een stratencircuit uit. Singapore, Monaco en Baku zijn opwindende races. Een stratencircuit is moeilijker, uitdagender en geeft meer sfeer.”

    • Harry Meijer