Lastig, maar ze gaan het toch echt met zijn vieren proberen

Kabinetsformatie Na een week verkennen stevenen de leiders van VVD, CDA, D66 en GroenLinks af op gesprekken over haalbaarheid van deze ‘regenboogcoalitie’.

GroenLinks-leider Jesse Klaver staat de pers te woord donderdag na het gezamenlijke gesprek met verkenner Schippers en zijn collega's Rutte (VVD), Buma (CDA) en Pechtold (D66). Foto ANP / Jerry Lampen

Ze gaan het echt met z’n vieren proberen, VVD, CDA, D66 en GroenLinks. Maar het wordt ontzettend lastig. Dat is de boodschap na de eerste volledige formatieweek.

Donderdagochtend zat verkenner Edith Schippers (VVD) voor het eerst met de vier partijen tegelijk aan tafel. Het ging vooral over de vraag: willen we een serieuze poging wagen? Ja, was het antwoord. Op maandag komt Schippers met haar eindverslag. En dan wordt ze, zoals het er nu naar uitziet, zelf informateur. Al gaat ook een scenario rond waarin GroenLinks met een tweede informateur komt.

Na het eerste gesprek met z’n vieren was alleen Alexander Pechtold (D66) optimistisch. Sybrand Buma (CDA) hield zich op de vlakte, Mark Rutte (VVD) en Jesse Klaver (GroenLinks) toonden zich ronduit sceptisch over de slagingskans van de gesprekken. Zo zei Klaver dat dit voor hem „verre van de ideale coalitie” is. Hij noemde opnieuw de ‘pijnpunten’: klimaat, vluchtelingen, de verschillen tussen arm en rijk.

Pechtold is de publieke aanjager van deze regenboogcoalitie van links en rechts. Woensdag ging hij al lunchen en opzichtig een wandelingetje maken met Klaver. Dat was zíjn initiatief. Aan het begin van de week dronk hij ook al een uurtje koffie op de werkkamer van Buma.

Volg: het laatste formatienieuws in ons Formatieblog.

Eenzame progressieveling

Van de vier politieke leiders wil Pechtold deze coalitie-met-vier het allerliefst. Als Klaver meedoet, is D66 het scharnierpunt tussen rechts (VVD, CDA) en links (GroenLinks). Als de ‘centrale drie’ gaan praten met de ChristenUnie, is Pechtold opeens de eenzame progressieveling tussen drie conservatieve partijen – een kwetsbare positie. De D66-kroonjuwelen (orgaandonatie, hulp bij zelfdoding bij ‘voltooid leven’, Europa) komen dan in de knel.

Wat ook zwaar weegt voor D66: een coalitie met de ChristenUnie heeft de kleinst mogelijke meerderheid in de Tweede Kamer: 76 zetels. En de meerderheid in de Eerste Kamer zou over twee jaar alweer weg kunnen zijn – dan zijn er Provinciale Statenverkiezingen.

CDA-leider Buma stelde zich in de verkiezingscampagne stug op tegen de anderen en na de verkiezingen was het idee: zijn partij wil de ChristenUnie erbij hebben. In het gesprek met z’n vieren, op donderdag, was hij voor het eerst wat welwillender. Het CDA wil het nu wel serieus proberen: onderhandelen met GroenLinks erbij. „We raken eindelijk uit de campagnestand”, zegt een van de betrokkenen.

Bij de VVD en GroenLinks ligt het ingewikkelder. De VVD zit met een achterban die het na vierenhalf jaar met de PvdA beu is om concessies te doen aan links. In De Telegraaf haalden anonieme VVD’ers de afgelopen week hard uit naar „die pacifistische geitenwollen sokken” van GroenLinks die de inkomensverschillen willen verkleinen. De VVD zelf moet daar helemaal niets van hebben.

Lees ook: ‘Centrale drie’ moeten vooral flexibel zijn

Onderhandelen met vier tweetallen

Het deed allemaal denken aan de zomer van 2010, toen een coalitie met daarin én VVD én GroenLinks mogelijk leek: Paars Plus. Er ontstond fel verzet onder VVD’ers. Rutte had in die tijd een alternatief – met CDA en PVV. Nu is er geen volledig rechts alternatief voorhanden.

GroenLinks-leider Klaver bereidde zijn achterban deze week voor op gesprekken met twee rechtse partijen. In een e-mail aan de leden schreef hij dat hij het „aan onze kiezers en onze idealen verplicht” is om serieus te onderhandelen met VVD, CDA en D66. Hij weet hoe gevoelig zo’n coalitie ligt bij zijn achterban. Daarom noemde hij in zijn e-mail vooral ook de bezwaren van samenwerken met rechts.

Komende dinsdag debatteert de Tweede Kamer over het eindverslag van verkenner Schippers. Daarna wordt er onderhandeld met vier tweetallen. Rutte neemt oud-fractievoorzitter Halbe Zijlstra mee, Pechtold komt met financieel specialist Wouter Koolmees. Buma heeft zijn vertrouweling Pieter Heerma aan zijn zijde en Klaver kiest voor nieuwkomer Kathalijne Buitenweg als secondant.

    • Thijs Niemantsverdriet