Schepper van inspecteur Morse leek op zijn creatie

Necrologie

Colin Dexter (1930 – 2017) was de schepper van de bokkige inspecteur Morse, die al puzzelend de moorden in universiteitsstad Oxford oploste. Hij overleed dinsdag.

Net als Morse was Dexter een verwoed drinker van Schotse maltwhisky's en liefhebber van kruiswoordraadsels. Foto Kippa

Meer dan tachtig doden in Oxford heeft hij op zijn geweten. Van de vredige universiteitsstad maakte Colin Dexter een grimmig oord, waaronder het beschaafde oppervlak van de academische wereld intellectuele en rijke mensen elkaar naar het leven stonden. Met de op zijn misdaadromans gebaseerde ITV-televisieserie kwam zijn Inspector Morse in de huiskamers van meer dan 750 miljoen kijkers in 200 landen.

De Britse thrillerschrijver Colin Dexter is dinsdag op 86-jarige leeftijd overleden. Hij was de schepper van de bokkige inspecteur die mopperend over zijn superieuren op zijn eigen intellectuele wijze de moorden in de universiteitsstad oploste. Geen actieheld, maar een nadenkende, in een koor zingende en literair onderlegde politieman hield kijkers en lezers jarenlang in zijn greep door moorden als een puzzel uit te pluizen tegen het decor van de eeuwenoude colleges.

In veel opzichten leek Morse sterk op zijn auteur: verwoed drinker van Britse ale en Schotse maltwhisky’s, groot liefhebber van Wagner en verwoed maker van kruiswoordraadsels. Dexter was in de jaren vijftig zelfs nationaal kampioen kruiswoordraadsels en raakte bevriend met samenstellers van de puzzels. Een van de bekendste daaronder: Jeremy Morse, een topbankier.

Dexter werd geboren in 1930 als zoon van een kruidenier. Hij studeerde klassieke talen aan Christ’s College en werd daarna leraar op middelbare scholen. Lesgeven noemde hij later ‘meer bevredigend dan schrijven’. Hij moest er echter mee stoppen toen hij last kreeg van doofheid. Tot zijn pensionering in 1988 werkte hij bij een examen-instituut van de universiteit van Oxford.

De eerste alinea’s van een Morse-roman schreef hij uit verveling op een regenachtige vakantie in Wales. Achttien maanden later was Last Bus to Woodstock af. In 1975 werd dit debuut gepubliceerd. Zijn boeken wonnen diverse thrillerprijzen in de jaren zeventig en tachtig, maar werden pas echt succesvol toen ITV ze ging verfilmen met John Thaw als Morse en Kevin Whately als zijn assistent Sergeant Lewis. Tussen 1987 en 2000 zijn 33 afleveringen gemaakt.

De makers, onder wie bekende regisseurs als Anthony Minghella, volgde vrij nauwgezet de boeken van Dexter. Alleen reed de inspecteur in de boeken niet in de karakteristieke Jaguar MII, maar in een Lancia. Reden van het verschil: de BBC kon de Lancia niet meer vinden.

Dexter, gekenschetst als een vrolijke en bescheiden man, was altijd op de set van de serie en trad in vrijwel elke aflevering in een gastrolletje op. Dat deed hij ook in de vervolgseries Lewis en Endeavour (over de jonge Morse).

Zijn beslissing om Morse te laten overlijden in The Remorseful Day, dat in 1999 verscheen, leidde tot grote protesten van kijkers. Dexter zei zelf dat hij Morse nog niet beu was, maar wel bang was dat hij in clichés zou gaan vervallen. Vijftien maanden na de laatste televisie-aflevering uit 2000 overleed Thaw, met wie Dexter een hechte vriendschap had ontwikkeld. Van Dexter mocht niemand anders de rol nog spelen.

Het roken en drinken had Dexter al jaren eerder opgegeven, nadat diabetes was geconstateerd, de ziekte waar hij Morse aan liet overlijden in de laatste roman. In de televisieserie overleed Morse aan een hartaanval. Zelf stierf Dexter in zijn huis in Oxford, waar hij in 1966 was komen wonen en dat hij ondanks de miljoenen die hij aan Morse verdiende nooit heeft verlaten.

    • Daan van Lent