Waarom de ene zzp’er wel en de andere geen stress ervaart

Werk en Privé

Bij veel zelfstandigen zit werk het privéleven in de weg. Maar het maakt wel uit wat voor soort ondernemer je bent.

Illustratie XF&M

Wie eigen baas is en geen negen-tot-vijfbaan heeft, weet hoe fijn het kan zijn die afspraak met de kapper eens wél op een doordeweekse dag te plannen. Of een belangrijke brief zonder al te veel moeite vóór zessen op de post te doen, of de kinderen zelf van school te halen.

Toch is het zelfstandig ondernemerschap niet altijd de perfecte oplossing voor een betere balans tussen werk en privé. Meer autonomie en flexibiliteit wegen lang niet altijd op tegen de stress die bijvoorbeeld de onzekerheid van het ondernemen met zich meebrengt. Dat blijkt uit het proefschrift van Anne Annink, bestuurskundige aan de Erasmus Universiteit. Afgelopen vrijdag verdedigde ze haar onderzoek.

Hoe kan het dat de ene zelfstandige méér werkt dan de gemiddelde werknemer en toch nooit stress ervaart, terwijl de ander met een burn-out op de bank zit? Die vraag onderzocht Annink door het overheidsbeleid in alle Europese landen te vergelijken. Daarnaast interviewde ze verschillende soorten zelfstandigen in Nederland, Zweden en Spanje – onder wie tekstschrijvers, architecten en adviseurs.

Gefrustreerd

Wat bleek: zzp’ers zijn over het algemeen tevredener over hun werk-privébalans dan werknemers. Maar: die positieve ervaringen verschillen sterk per vakgebied. Zo hebben ondernemers met een klantgerichte praktijk vaker te maken met last-minute opdrachten of onrealistische verwachtingen van opdrachtgevers, en belemmert het gevoel ‘altijd klaar te moeten staan’ de werk-privébalans.

Ook de motivatie om zelfstandig te worden blijkt doorslaggevend. Annink: „Het is waarschijnlijk dat noodgedwongen ondernemers gefrustreerd zijn over de keuze die ze hebben moeten maken. Die negatieve motivatie beïnvloedt de perceptie van de eigen werk-privébalans. Iets wat een noodgedwongen zzp’er ervaart als stressvol, kan een ondernemer die begint vanuit mogelijkheden en kansen, juist als een leuke uitdaging zien.”

Daarnaast blijkt ook het thuisland van invloed op tevredenheid. Hoe gemakkelijker het bijvoorbeeld is een bedrijf te runnen, hoe hoger de tevredenheid over de werk-privébalans. Ook het terug kunnen vallen op een werkloosheidsuitkering is een effectieve maatregel om werkstress in het privédomein te voorkomen.

Het aanbieden van zwangerschapsverlof en kinderopvang heeft opvallend genoeg géén significant effect op de mate van conflict tussen werk en gezin. Bovendien is de werk-privébalans minder goed in landen die meer gelijkheid tussen man en vrouw nastreven. Ondernemers – zowel mannelijke als vrouwelijke – kunnen dan het gevoel hebben én een goede ondernemer, én kostwinner, én een goede ouder te moeten zijn. Annink: „Het moeten voldoen aan deze verwachting kan stress veroorzaken.”

Annink raadt overheden aan ondernemers vooral op werkgebied te ondersteunen, zodat zij ‘thuis’ tijd en energie overhouden. „Je kunt daarbij denken aan ondersteuning bij het opzetten van een bedrijf, specifieke opleidingen in het ondernemerschap, of het gemakkelijker maken van de belastingaangifte”, aldus Annink. Deze maatregelen, benadrukt ze, dragen bovendien bij aan de werk-privébalans van álle ondernemers, niet alleen aan de balans van ondernemers met kinderen.

Zo houd je werk en privé in balans

1. Plan je dag

Houd vaste werktijden aan. „Inventariseer wanneer je productief bent en pas je dagindeling daarop aan”, adviseert coach Alexandra Gerny. Lukt dat niet omdat je bijvoorbeeld met deadlines werkt? Zorg dan voor structuur. Bepaal elke dag opnieuw wanneer je stopt en wijk daar alleen vanaf als je een goede reden hebt.

2. Neem pauzes

Zonder pauzes in een dag nemen spanning en vermoeidheid almaar toe. Gerny: „Het gevolg is dat je minder gaat presteren en aan het eind van de dag denkt: wat heb ik eigenlijk gedaan?” Las een pauze in als de spanning toeneemt, al is het maar 2 minuten. Lunch op een andere plek.

3. Sluit je werk af

Een ritueel kan helpen om de dag af te sluiten. Ga bijvoorbeeld koken of maak een wandeling, adviseert Gerny. Maak er een routine van. Check je werkmail niet meer.