250 Nederlanders om Rusland af te schrikken

In Litouwen beginnen Nederlandse militairen aan een NAVO-operatie. Zijn ze bereid te sterven voor het Baltische land? ,,We zijn op alles voorbereid.”

Nederlandse piloten controleren een F16 op de Litouwse vliegbasis Siauliai. Ministerie van Defensie

Op de kade van de Litouwse havenstad Klaipeda verschijnen in de vroege ochtend de eerste Nederlandse rupsvoertuigen uit de buik van vrachtschip Elisabeth Russ. De rupsbanden op de stalen uitlaatklep maken een hels kabaal. „Fantastic!” schreeuwt een Litouwse journalist. Lokale televisieploegen zijn uitgerukt om de komst van de Nederlanders vast te leggen.

Aan een kraan bungelen hoog in de lucht containers met legermaterieel die van het dek worden getakeld. „We staan te trappelen,” zegt majoor Ruud Lenoir, glunderend in het licht van de camera’s. „Donderdag komen onze laatste troepen per vliegtuig, dan zijn we met 250 Nederlanders volledig ontplooid.” Ruggegraat van het Nederlandse materieel in Litouwen zijn de CV90- en YPR-infanteriegevechtsvoertuigen. Behalve inzet op de grond bewaken sinds januari 4 Nederlandse F-16’s het Baltische luchtruim.

Lenoir geeft leiding aan de Nederlandse bijdrage aan NAVO-missie ‘Enhanced Forward Presence’ in Litouwen. Net als de andere twee Baltische staten, Estland en Letland, vreest Litouwen militaire agressie van de Russen aan hun oostflank.

Litouwen (2,8 miljoen inwoners) is sinds 2004 lid van de EU en de NAVO. En de NAVO staat garant voor de veiligheid van het land, klonk de belofte in juli 2016 tijdens de Warschau-top van het militaire bondgenootschap. „Nog nooit werd een NAVO-plan zo snel realiteit,” zegt Lenoir trots.

Elke vorm van agresssie

Op de kade wordt hij vergezeld door de Duitse luitenant-kolonel Christoph Huber. Duitsland heeft in Litouwen de leiding over het multinationale NAVO-bataljon van in totaal 700 Duitse, Nederlandse, Belgische, Luxemburgse en Noorse militairen. „We zijn hier met de Nederlanders om Litouwen te beschermen tegen elke vorm van agressie, waar die ook vandaan komt”, zegt Huber.

Bij de voorbereiding merkte majoor Lenoir dat de Litouwers „op scherp staan”. Litouwen, tot 1990 een Sovjetrepubliek, grenst in het zuiden aan de Russische exclave Kaliningrad, waar Moskou recent raketten opstelde die kunnen worden uitgerust met kernkoppen. Lenoir wijst naar de overkant van de kade, naar de Koerse landtong. „Als je die afrijdt, kom je in Kaliningrad. Je bent er zo.” Rusland is dichtbij. Maar vooral: de geschiedenis van de Sovjetbezetting is dichtbij. Lenoir: „Bij onze Litouwse collega’s ligt dat nog zeer vers in het geheugen.”

De Litouwse president Dalia Grybauskaite is blij met de komst van de Nederlanders, zegt ze in haar paleis in de hoofdstad Vilnius. „Nooit weer mogen Litouwers zó in de fout gaan als in 1940, toen wij de Sovjetlegers ons land lieten binnenmarcheren,” zegt zij.

„We hebben ons toen niet verdedigd. Maar nu staan we, met de hulp van onze NAVO-partners, klaar om terug te vechten.”

Dat is in het belang van de NAVO als geheel, zegt Grybauskaite. „Het gaat niet alleen om onze veiligheid, maar ook om die van jullie. De Russische Iskanderraketten verderop in Kaliningrad bereiken met gemak vele hoofdsteden in Europa.”

Russische wachttorens

Aan de overkant van het water slingert een idyllische landweg door een natuurreservaat op de Koerse landtong richting Russische grens. Vanaf de top van het hoogste duin, aan de rand van de Dodenvallei, zijn de Russische wachttorens zichtbaar.

Dreigend is het beeld allerminst. Een hert huppelt het duin op. Een vogelaar geniet van het uitzicht.

Maar in Juodkrante en andere kustplaatsjes op de landtong klinken verhalen over ‘Russische infiltranten’ die er vanuit zee ’s nachts aan land zouden zijn gegaan. Het blijft bij hardnekkige geruchten. Maar dat Rusland uit is op provocaties is voldoende bewezen, zegt de Litouwse defensie-expert Saulius Gasiūnas. Toen de Duitse soldaten, als eerste namens de NAVO, in Litouwen de missie startten, brachten Russische media het nieuws dat een Litouws meisje was verkracht door Duitsers. Het bleek een verzinsel.

Ander Russisch nepnieuws, volgens Gasiūnas, ontstond nadat de website van het Litouwse leger werd gehackt. Plots verscheen op de website informatie over de heimelijke Litouwse plannen om Kaliningrad binnen te vallen. Opnieuw: een nepbericht.

Maar het brengt het kleine Litouwen uit balans, en de start van de NAVO-missie is volgens Gasiūnas dan ook van groot belang. „Het is een signaal dat de onvoorwaardelijke steun die de NAVO garandeert, niet berust op lege woorden.” De NAVO is inmiddels razend populair in zijn land, zegt de defensie-expert. „En ruim 59 procent van de Litouwers staat paraat om zijn leven te geven voor de verdediging van zijn land.”

Dienstplicht heringevoerd

De Russische inname van de Oekraïense Krim in 2014 is „onze wake up call geweest”, zegt president Grybauskaite. Een jaar later voerde haar land de dienstplicht weer in. „De plicht duurt negen maanden. Maar bijna alle mensen die zich aanmelden, onder wie veel vrouwen, zijn vrijwilligers.” Het betekent, zegt Grybauskaite, „dat jonge Litouwers zich er van bewust zijn dat vrijheid iets is waar je voor moet vechten.”

Aan de kade in Klaipeda worden de laatste containers en legervoertuigen op trucks gezet, waarna de Nederlandse colonne vertrekt naar de missiebasis in Rukla, driehonderd kilometer landinwaarts.

Het schemert als de eerste Nederlandse soldaten hun slaapvertrekken hebben gevonden en op zoek gaan naar de eetzaal. Loeiende generatoren staan op het immense terrein opgesteld. Joggende soldaten springen behendig over electriciteitskabels in de modder. En in de noodbarak met de gym staan ze in de rij.

Er klinkt Duits, Nederlands, Vlaams en steenkolen Engels. Sommige soldaten kennen elkaar al van een eerder kennismakingskamp in de Beierse Alpen. Daar werd nog een biertje gedronken aan het eind van de dag. „Maar hier, in Rukla, is alcohol strikt verboden,” lacht majoor Ruud Lenoir.

Gevechtsklaar

„Dit is hier niet gebouwd voor even”, zegt Lenoir. Want de missie heeft geen einddatum. Dat geldt ook voor de Nederlandse bijdrage. Inzet van militairen gebeurt op rotatiebasis (maximaal 6 maanden). „Deze NAVO-missie duurt voor zolang het nodig is”, aldus Lenoir.

Over de beraming van de kosten van de Nederlandse missie – uit het Budget Internationale Veiligheid - moet Defensie de Tweede Kamer nog informeren. Dat dit nog niet is gebeurd komt volgens een woordvoerder van Defensie door de „uitzonderlijke aard van deze multinationale missie.”

Het bataljon is gevechtsklaar. „Geen enkele schending van de bondgenootschappelijke integriteit zal onbeantwoord blijven,” aldus demissionair minister van Defensie Jeanine Hennis.

Blijft het bij ‘operatie Rusland afschrikken’, of zijn Lenoir en zijn soldaten bereid om te sterven voor de Litouwers? „Wij zijn op alles voorbereid.”

    • Tijn Sadée