Recensie

Geslaagde satire op boekenwereldje is amoreel en liefdevol

Hoe voorspelbaar en schematisch het verhaal van Het Verlangen ook moge zijn, regie, scenario en acteerwerk houden het geheel behoorlijk lang verrassend fris en geestig.

Een uitgeverij verleidt een knappe schoenverkoopster (Chantal Janzen) om zich uit te geven als schrijfster.

Het gegeven flirt vrolijk met de klassieke literaire wisseltruc van Cyrano de Bergerac: knap dommerdje en lelijke slimmerd werken samen in het streven naar succes (en/of de liefde).

De nieuwe Nederlandse komedie Het Verlangen geeft die inzet een eigentijds tintje: een integere maar noodlijdende uitgeverij verleidt een knappe schoenenverkoopster om zich uit te geven als schrijfster van een literair meesterwerk, dat in werkelijkheid geschreven werd door een oudere, onooglijke en ronduit onmogelijke man.

Beide hebben baat bij de wanhoopsdeal: Brigitte (Chantal Janzen) wentelt zich plots in literaire luxe, op champagneovergoten feestjes en diners (want uiteraard wordt Het Verlangen een internationale megaseller), en kan zich zowaar een stel nieuwe Prada’s veroorloven. Maar ook de zwaar stotterende, sociaal gemankeerde schrijver Herman (Peter Bolhuis) is blij: eindelijk een boek gepubliceerd en goddank hoeft hij niet op tv. Uitgeverij gered, klaar. Maar dat kan natuurlijk niet goedgaan.

Hoe voorspelbaar en schematisch dit alles ook moge zijn, regie, scenario en acteerwerk houden het geheel behoorlijk lang verrassend fris en geestig. Vooral dankzij de geslaagde satire op het literaire wereldje, dat hier wordt bevolkt door zelfingenomen quasi-intellectuele types die gedichten reciteren in hun herenhuis aan de gracht, tussen plafondhoge boekenkasten en bestofte antieke meubels. Literair journalisten zijn steevast moeilijkdoenerige vragenstellers, en de schrijvers zelf, de Grote Kunstenaars, zijn promiscue alcoholisten.

Het Verlangen is al de tweede Nederlandse film over een literaire hoax.

Herkenbaar en nooit vals

Dat klinkt flauw, maar scenarist Frank Ketelaar en regisseur Joram Lürsen (Alles is liefde) maakten een integere karikatuur: herkenbaar en hilarisch maar nooit vals. Dat verklaart misschien ook dat zoveel ‘echte’ schrijvers (Robert Vuijsje, Ronald Giphart) op kwamen draven voor cameo’s. De film barst verder van de goed getroffen bijrollen, met onder andere Jelka van Houten als dommige collega-schoenenverkoopster en Matteo van der Grijn als pittbullminnende criminele bodyguard. Erg goed is Jochum ten Haaf als de dwaas-romantische schrijver Aaron Golsteijn, met die typische mengeling van zelfhaat en pedanterie moeiteloos herkenbaar als Arnon Grunberg: deels innemende nerd, deels zelfverklaarde halfgod.

Maar niet alleen de literaire wereld krijgt er liefdevol van langs. Chantal Janzen overtreft zichzelf in haar vertolking van Brigitte, die ze met veel zelfspot neerzet als een vulgaire uitvergroting van haar eigen publieke persona. Denk: rode loper, glossy’s, designjurkjes en RTL Boulevard.

Voor haar goed geslaagde Amsterdamse accent – plat maar met humor – liet Janzen zich inspireren door haar nagelstyliste, schijnt. Raak is de schets van Talpa-achtige polderchic die hier vaak met glamour wordt verward. Maar ondanks haar metallic roze rolkoffer-met-bijpassende-beautycase is Brigitte veel méér dan een domme bimbo. Goed, ze is een beetje simpel, maar dat is niet haar schuld (moeilijke jeugd), en ze heeft een aimabele behoefte aan zelfontplooiing.

Treurige voyeur

Curieus is het misschien wel dat Brigitte veruit het sympathiekste personage is. De onhebbelijke Herman, een treurige voyeur, blijft daar ver bij achter, ondanks het sterke acteerwerk van Peter Bolhuis. Meer dan een groezelige betweter met een versleten linnen tasje wordt hij eigenlijk niet. Een gemiste kans: zijn personage had meer diepgang verdiend. Nu ontstaat gaandeweg het vermoeden van een kwestieuze voorkeur bij de makers: lief en knap boven lelijk en geniaal. Helemaal wanneer Herman moeilijk begint te doen en gezwind een duister plan wordt gesmeed om van hem af te komen.

Op dat punt hapert de tot dan geslaagd lichtvoetige komedie even: een poging tot drama en zelfs suspense komt niet uit de verf. Maar dan verrijst de film weer glansrijk, op een manier die de kijker in opperste verwarring achterlaat: was het dan stiekem toch een rancuneuze wraakoefening op de boekenkastintellectueel? Of is dit gewoon een verfrissend amorele cultuursatire? Laten we maar even uitgaan van dat laatste.

    • Herien Wensink