Eerst praatte hij bomaanslagen goed, later werd hij barmhartige politicus

Martin McGuinness (1950-2017)

Hij begon als IRA-strijder. Als prominent politicus maakte hij een vreedzaam, stabiel en democratisch Noord-Ierland mogelijk.

Foto AFP

Altijd die twee kanten. Militant en vredestichter. IRA-commandant en onmisbare kracht achter het Goede Vrijdag-akkoord. De Republikein die het Verenigd Koninkrijk verafschuwde en de man die in 2012 de queen de hand schudde bij een historisch verzoenende ontmoeting. De strijder die bomaanslagen goedpraatte en de barmhartige minister van onderwijs.

Martin McGuinness, dinsdag op 66-jarige leeftijd overleden aan een hartziekte, groeide uit tot een van de belangrijkste politici die een vreedzaam, stabiel en democratisch Noord-Ierland mogelijk maakte.

Tony Blair, Britse premier toen in 1998 het Goede Vrijdag-akkoord werd getekend, zegt in een reactie op McGuinness’ dood: „Zonder Martin hadden we nooit vrede bereikt.” Blair vertelt dat hij tijdens de gesprekken met McGuinness vaak aan de slachtoffers van de IRA-aanslagen dacht.

„Tegelijkertijd toonde hij leiderschap in het oplossen van een van de grootste conflicten van onze tijd.”

James Martin Pacelli McGuinness groeide op in het arme en katholieke Bogside in Derry. Op zijn vijftiende ging hij van school en liep hij een baantje mis, omdat hij katholiek was. Pure onderdrukking, oordeelde hij.

Op straat woedden The Troubles. McGuinness deed mee aan de protesten en sloot zich op zijn negentiende bij de IRA aan. Hij klom op. Ten tijde van Bloody Sunday in 1972, toen het Britse leger veertien demonstranten doodschoot, was hij een van de IRA-commandanten in Derry. Een jaar later werd McGuinness gearresteerd wegen bezit van explosieven.

In 1974 verkoos hij naar eigen zeggen politiek boven geweld, Sinn Féin boven de IRA. Britse inlichtingendiensten vermoedden dat hij niet uit de duisternis was gestapt en heimelijk een belangrijke IRA-commandant bleef, die in de jaren tachtig verantwoordelijk was voor zware aanslagen.

In 1982 werd hij gekozen in het Noord-Ierse parlement, hij liet zijn zetel vacant. Belangrijker waren de onderhandelingen, eerst geheim, die hij met de Britse regering voerde. Na moeizame gespreksjaren mondde dit uit in het Goede Vrijdag-akkoord van 1998. McGuinness ging samen met Ian Paisley regeren, zijn oude protestantse aartsrivaal, verworden tot politieke makker. McGuinness was minister van Onderwijs en probeerde in 2011 president van de Ierse republiek te worden.

Gedreven maar ziek kwam hij de afgelopen maanden met een toegift. Als vicepremier zegde hij het vertrouwen in de coalitieregering op. Hij stapte op en verliet de politiek. Sinn Féin behaalde het beste verkiezingsresultaat ooit. Als gevolg van meer steun voor Sinn Féin en Brexit-onzekerheid is er meer vraag naar een referendum. Het Noord-Ierse volk moet beslissen of een verenigd Ierland wenselijk is: de droom waarvoor IRA-lid McGuinness vocht en die hij als politicus liet varen ten faveure van het vreedzame compromis.

    • Melle Garschagen