Trisha Brown (80): de vrouw van de zachte dans-energie

Necrologie

Choreograaf Trisha Brown (1936-2017) brak met bestaande danswetten. Haar bewegingstaal was zinnelijk en feminien.

De Amerikaanse choreograaf Trisha Brown werkte vaak zonder muziek. Foto Jacques Demarthon

Alsof de toeschouwer zo het toneel zou kunnen opklimmen en meedoen, die indruk maakten de vroege choreografieën van de zaterdag overleden Trisha Brown. Als choreografe sterk beïnvloed door de anarchistische uitgangspunten van Merce Cunningham, de vader van de postmoderne dans, werkte zij vaak zonder muziek en gebruikte zij bewegingen waarvoor – heel sixties – ogenschijnlijk geen dansopleiding nodig was. Om die reden werd haar stijl wel democratische dans genoemd. Zelf sprak zij over de „lijn van de minste weerstand.”

Patricia Ann Brown (Aberdeen, Washington, 1936) was een van de danspioniers die in de jaren zestig van de vorige eeuw braken met alle bestaande danswetten tijdens de befaamde Concerts of Dance in de New Yorkse Judson Church, destijds het brandpunt voor avant-gardistische podiumkunst. Ook jonge beeldend kunstenaars als Robert Rauschenberg en Donald Judd werkten mee aan de voorstellingen, vaak in werk van Brown.

Ondanks een hoge mate van abstractie behield Brown een warme aaibaarheid

Als een van de vaste waarden tijdens de experimentele avonden in de Judson Church onderscheidde zij zich al vanaf het begin met een analytische en pure benadering van dans en beweging. Zo stelde zij met Man Walking Down the Side of a Building (1970; de titel spreekt voor zichzelf) een van de meest basale aannames in de danskunst – namelijk dat men danst op een horizontaal vlak – ter discussie. In haar steeds verder uitdijende en complexer wordende Accumulation (1971) demonstreerde zij haarfijn de opbouw van een dansfrase, in een soort choreografisch ‘ik ga op reis en neem mee’.

Haar bewegingstaal daarbij was zinnelijk en feminien. Brown was de vrouw van de zachte dans-energie, vloeiende sequenties van bewegingen die door het hele lichaam golfden en rimpelden, met lichte huppels, plotse zwenkingen of kniebuigingen. Daarmee beïnvloedde zij een hele generatie dansmakers, onder wie de Belgische Anne Teresa De Keersmaeker. Klassiek geschoolde dansers werden ook aangetrokken door de schijnbaar inspanningsloze manier van dansen. Met de voormalige balletster Mikhail Baryshnikov trad zij op in het duet You Can See Us (1995).

In de eerste jaren van de in 1970 opgerichte Trisha Brown Dance Company was technisch vertoon grotendeels afwezig. Met hun comfortabele kostuums (t-shirts, slobberbroeken, gympies) waren de danseressen van de Trisha Brown Dance Company – tot 1980 bestond het uitsluitend uit vrouwen – schoolvoorbeelden van de ‘nieuwe dans’. Ondanks een hoge mate van abstractie behield die bij Brown toch een warme aaibaarheid, vaak dankzij een vleugje onderkoelde humor.

In de jaren tachtig kwamen er ook mannen in Browns gezelschap, en daarmee meer nadruk op techniek. Ook stapte Brown af van haar gewoonte choreografieën zonder, of vrijwel zonder, muziek te maken. De reden die zij opgaf voor haar keuze om muziek van Monteverdi, Bach en Schubert te gebruiken, was dat ze „spuugzat was van al dat gekuch” tijdens haar voorstellingen. Hoe dat ook zij, de klassieke componisten inspireerden haar tot theatraler, zelfs licht-verhalende voorstellingen, zoals Schuberts Winterreise (2002) en de opera Pygmalion (2010) van Jean-Philippe Rameau. Met name de professionele kijkers waren niet altijd onder de indruk van haar muzikaliteit, maar de producties waren internationaal succesvol en werden bijvoorbeeld ook door het Holland Festival geprogrammeerd.

In 2011 maakte Brown haar laatste choreografie. Toen was al bekend dat zij aan dementie leed. De laatste tijd verscheen zij niet meer in het openbaar. Trisha Brown is 80 jaar geworden.

    • Francine van der Wiel