De films raken op

klassiekers De dvd heeft zijn beste tijd gehad en online heeft het aanbod grote gaten. Waar vind je klassiekers en oude arthousefilms?

Noem de eerste film van Orson Welles. Wat is het favoriete liedje van Humphrey Bogart en Ingrid Bergman in Casablanca? Een filmliefhebber zal deze vragen onmiddellijk kunnen beantwoorden. Maar wie nog meer?

Nu de dvd op zijn retour is, wordt het kijken naar klassiekers en oude arthouse-films minder vanzelfsprekend. Online wordt een eindeloze stroom nieuwe speelfilms en tv-series aangeboden, maar daar is het aanbod van klassiekers, afgezien van overbekende titels als The Godfather (1972) of Chinatown (1974), mager. Wil je bijvoorbeeld Il Postino (1994) bekijken, dan wordt het even zoeken. Slechte versies van de film, zonder ondertiteling, zijn op YouTube te vinden. Voor de dvd moet je het tweedehandscircuit in en zoeken via bol.com, Amazon of Marktplaats. Prijzen kunnen sterk verschillen.

„De oudere films van Jim Jarmusch zoals Down by Law (1986) en Stranger than Paradise (1984) kan ik al niet meer nieuw bestellen”, zegt Gep Hoogeveen (68), eigenaar van filmwinkel The Silver Screen in Amsterdam waar klassiekers en arthousefilms op dvd verkrijgbaar zijn. Ook bekende Nederlandse films als Soldaat van Oranje (1977) en De Noorderlingen (1992) kan hij via de distributeur niet meer nieuw bestellen. „De rechten van dit soort films lopen na een aantal jaar af en worden niet vernieuwd of opgepikt door concurrerende distributeurs. Door het faillissement van A-Film twee jaar geleden worden in Nederland heel wat kwaliteitsfilms ook niet meer uitgebracht.”

Na het sluiten van de Amsterdamse filmzaak Cine Qua Non, eind vorig jaar, gaat ook The Silver Screen begin april dicht. Daarmee nadert het einde van speciaalzaken in Nederland waar je nog rustig door bakken dvd’s naar een klassieker kan speuren. Hoogeveen, die zijn zaak in 1986 met een collega opende, houdt het na jaren bikkelen voor gezien. De huur van het pand, een pijpenlaatje in de hippe Haarlemmerbuurt, was dertig jaar geleden 600 gulden per maand. Nu moet hij 1860 euro neertellen. „Tot 2012 kon ik nog rondkomen. Dat lukt nu niet meer.” Het illegaal downloaden van films en de concurrentie van streamingdiensten, doen een kleine zaak als The Silver Screen geen goed. Evenmin als het dalende aanbod van oude films op dvd. „Ontzettend jammer. In mijn winkel kwamen mensen uit het hele land, vaak zelfs uit het buitenland. Ze kwamen speciaal voor die ene film van Godard of Fellini. Meestal bleven ze doorpraten over andere films. Ik heb er veel kennissen en vrienden aan overgehouden. Die sociale functie is nu weg. Vanaf volgende maand kunnen mensen alleen online nog films bij mij bestellen.”

Volgens Alexander Vandeputte, oprichter en bestuursvoorzitter van filmdistributiebedrijf Lumière, is het voor een distributeur allang niet meer rendabel om te investeren in klassiekers. „Onze klassiekers zijn nog steeds op dvd beschikbaar, waaronder titels als Novecento en alle Tati-films. Maar bij jonge mensen is de interesse voor dvd en blu ray afgenomen.”

Het helpt volgens hem niet dat er nog maar weinig oude films op de televisie worden uitgezonden. „Ik ben 49, in de jaren tachtig keek ik vaak naar klassiekers bij de VPRO. Daardoor heb ik nog een zekere bagage aan filmkennis opgebouwd. Tegenwoordig zendt de publieke omroep steeds minder films en nog minder klassiekers uit. Jammer, maar zo gaan de dingen.”

Nu de dvd- en speciaalzaken in Nederland verdwijnen, is de liefhebber aangewezen op het internet. Overbekende klassiekers, zoals Casablanca (1942), Gone with the Wind (1939) of de spaghettiwesterns van Sergio Leone zijn eenvoudig te bestellen bij webwinkels. Via Marktplaats of eBay is ook veel te vinden. Maar in tegenstelling tot de VS, waar streamingsites FilmStruck en Warner Archive bestaan, is er in Europa geen digitale verzamelplaats voor klassiekers. Op Moviezoot zijn gratis oude films te bekijken, maar het aanbod is onvolledig. Binnen Europa zijn onlineklassiekers en indiefilms te zien via de Europese filmsite Mubi, maar daar worden per jaar slechts 365 films aangeboden. Het Britse Film Institute biedt online toegang tot een archief met veel klassiekers, maar een abonnement is buiten het Verenigd Koninkrijk niet geldig.

„Alles wat ik zoek, kom ik online wel tegen”, zegt Rietveld-student en filmfanaat Frides van de Ven (25). „Maar hoe ouder, hoe moeilijker het te vinden is.” Films van Godard of Hitchcock vindt hij op YouTube of kan hij eventueel downloaden via torrent-sites. „Ik ben al lang op zoek naar een aantal films van Victor Kossakovsky. Ik heb er nu drie gezien, maar zijn andere films kan ik nergens vinden.” Dvd’s kijkt hij nooit. „Ik zou niet eens weten waar ik ze kan kopen.” Wel gaat hij naar de bios om een klassieker te zien of naar underground filmvertoningen op verschillende locaties in de stad. „Daar komt natuurlijk maar een kleine groep mensen op af. Maar ja, ik loop weer heel erg achter met moderne film.”

Hoogeveen betreurt de ontwikkelingen. „Qua filmgeschiedenis vind ik dit rampzalig. Voor filmstudenten wordt het steeds moeilijker om iets op dvd te krijgen. Als je nu een stomme film wilt bestellen, ben je afhankelijk van Engelse of Duitse import. Straks is dat ook niet meer te krijgen.” Frides van de Ven ziet het probleem niet zo. „Dat de dvd verdwijnt, daar lig ik niet wakker van. Dat alles digitaal is, is voor het milieu zelfs beter.” Vandeputte van Lumière: „We zouden een onlinemodel voor oude films en klassiekers moeten ontwikkelen. Maar het verkrijgen van rechten is vaak ingewikkeld.” Wel meent hij dat er een groeiende interesse is voor de klassieker op het grote scherm. „Met Kerst draaiden we in onze theaters in Antwerpen en Brugge Fanny en Alexander van Ingmar Bergman. Dat was een succes.”