‘Nobelprijs’ voor wiskunde naar golf-analyses

De Franse Abelprijswinnaar Yves Meyer Foto B. Eymann/Académie des sciences

De Abelprijs gaat dit jaar naar Yves Meyer. De Franse wiskundige (1939) krijgt deze ‘Nobelprijs voor wiskunde’, een bedrag van zes miljoen Noorse kronen (ruim 650.000 euro), voor zijn werk aan ‘wavelets’: de wiskunde van golfverschijnselen. Meyers werk ligt aan de basis van JPEG 2000, een nieuwe standaard voor compressie van digitale beelden.

Lees ook: Het kan altijd kleiner: Abelprijs gaat naar ‘JPG-wiskunde’

Wiskundigen beschrijven allerlei verschijnselen in termen van functies. De Franse wiskundige Joseph Fourier vond rond 1800 een manier om luchtstromingen te beschrijven als combinaties van de bekende goniometrische functies sinus en cosinus. Yves Meyer heeft Fouriers theorie verfijnd. Dat heeft geleid tot de theorie van ‘wavelets’ (letterlijk: kleine golfjes).

Noorse Academie

De Abelprijswinnaar is dinsdag 21 maart om 12 uur bekendgemaakt door de president van de Noorse Academie van Wetenschappen en Letteren en was via een live stream te volgen op internet. Op 23 mei zal de Noorse koning Harald V de Abelprijs tijdens een feestelijke ceremonie aan Meyer overhandigen.

Lees ook: Wondere wavelets

De Abelprijs wordt sinds 2003 jaarlijks uitgereikt door de Noorse Academie van Wetenschappen en Letteren aan één of twee wiskundigen die tot de absolute top behoren. Beroemde winnaars van de laatste jaren zijn Andrew Wiles (2016), John Nash (2015) en Pierre Deligne (2013). De prijs is vernoemd naar Niels Henrik Abel (1802-1829), de Noorse wiskundige die in zijn korte leven pionierde in de groepentheorie.

Behalve zes miljoen Noorse kronen (ruim 650.000 euro) krijgt de winnaar van de Abelprijs ook dit beeldje. Foto: Calle Huth / Studio Illegal

Negentiende eeuw

De Noorse wiskundige Sophus Lie stelde al aan het eind van de negentiende eeuw voor om een Abelprijs in te stellen, toen hij hoorde dat Alfred Nobel een onderscheiding voor vele wetenschappen wilde creëren en daarbij wiskunde achterwege liet. Door de ontbinding van de unie tussen Noorwegen en Zweden in 1905 kwam daar toen niets van terecht.
De Abelprijs is niet de enige ‘Nobel-achtige’ wiskundeprijs. De Fieldsmedaille is qua prestige vergelijkbaar met de Abelprijs. Maar deze Canadese prijs is – in de geest van John Charles Fields – alleen voor wiskundigen onder de veertig. De Fieldsmedaille wordt elke vier jaar aan ten hoogste vier personen uitgereikt, voor het eerst in 1936.
Een derde prestigieuze prijs is de Wolfprijs, die behalve voor wiskunde ook voor scheikunde, natuurkunde, geneeskunde, landbouw en kunst bestaat. De Wolfprijs wordt sinds 1978 jaarlijks uitgereikt. Voor wiskunde is de prijs dit jaar gewonnen door de Amerikanen Richard Schoen en Charles Fefferman.

    • Alex van den Brandhof