Klimaat

Het sprookje van een zelfvoorzienend eiland

Op Goeree-Overflakkee wil men al in 2020 energieneutraal zijn. Dat lijkt een mooi plan. Maar volgens Simon Kalf vergeten de eilandbewoners een paar belangrijke dingen.

Het Zuid-Hollandse eiland Goeree-Overflakkee wil in 2020 geheel zelf voorzien in zijn energie, stond in een artikel in NRC van afgelopen weekeinde. Dat lijkt een mooi streven, maar de vraag is of het haalbaar is en of zo’n typisch solistische activiteit, op den duur in te passen is in een landelijke transitie.

In Friesland bestaat een vergelijkbaar streven waar min of meer dezelfde zaken spelen. (Zo is op Terschelling een energiecoöperatie opgericht in het kader van de ambitie van de Waddeneilanden  om zelfvoorzienend te worden, waarbij wij betrokken zijn). In beide gevallen gaat het om gebieden in de periferie van Nederland, relatief dun bevolkt, waar per inwoner een stuk minder energie wordt verbruikt dan in de Randstad. Daar zijn redenen voor, zoals het ontbreken van zware industrie, veel railvervoer, grote kantoorpanden en vliegverkeer.

Back-up

Beide gebieden willen hun energieneutraliteit bereiken met energie uit zon en wind. Dat is niet eenvoudig want het zijn volatiele bronnen: het waait niet altijd en niet altijd even hard, en de zon levert in de zomer tien keer meer energie dan in de winter, en ’s nachts uiteraard helemaal niets. Om toch 24 uur per dag leveringszekerheid te garanderen is een omvangrijk back-upsysteem nodig, waarin energieopslag een centrale rol speelt. Voor zo’n back-up worden nu nog fossiele centrales ingezet maar dat blijft uiteraard niet zo.

De vraag is bovendien of zon en wind wel in te passen zijn in de ruimtelijke ordening. En dat gaat veel verder dan het NIMBY-argument – een windmolen is prima, maar niet in mijn achtertuin. In 2040 zullen we in Nederland meer dan een miljard zonnepanelen in het vrije veld en minstens 10.000 windmolens (voornamelijk op zee) geïnstalleerd moeten hebben om voldoende energie op te wekken voor het huidige welvaartsniveau.

Wat leert dit ons over het streven van Goeree-Overflakkee? Allereerst dat er een nogal rooskleurige voorstelling van zaken wordt gegeven. Laten we eens kijken naar de cijfers:

De inwoners van Nederland gebruiken dus gemiddeld 50 procent meer energie dan die van Goeree-Overflakkee. Op basis van de gewenste maatschappelijke solidariteit zou een opslag van 50% dus ook moeten worden toegepast op het verbruik op Goeree-Overflakkee. Als je dat niet doet, kun je Goeree-Overflakkee beschuldigen van parasitair gedrag: meeliften op de kosten die elders worden gemaakt en waarvan de inwoners van het eiland wel degelijk profiteren!

De volgende vraag is: hoe zit het met de capaciteit? Is Goeree-Overflakkee in staat 100 procent van zijn energie zelf op te wekken? Opnieuw eerst wat cijfers:

In bovenstaande berekening is de capaciteitsfactor voor wind gunstig gekozen, en is die voor getijden bij gebrek aan ervaringscijfers voorlopig maar even op 100 procent gesteld. In totaal wordt daarmee jaarlijkse 838 GWh aan energie opgewekt. Dat is (ruim een kwart) minder dan de 1138 GWh die nodig zijn. Dus zelfs op basis van deze cijfers lijkt volledige zelfvoorziening onhaalbaar, en dan is de eerder genoemde ‘solidariteitsheffing’ nog niet  eens meegenomen.

Daarmee ben je er nog steeds niet. Want zoals gezegd, is een back-upsysteem nodig om 24 uur per dag energiezekerheid te garanderen. Al ze in Goeree-Overflakkee zouden besluiten daar zelf voor te zorgen (dus door middel van energieopslagsystemen, zoals power-to-gas op basis van methaan) moet je de inefficiënties van zo’n systeem meerekenen.

Solidariteitsheffing

Onze inschatting is dat het zelfvoorzieningsniveau daardoor uiteindelijk zou dalen naar ergens rond de 33 procent. Dat percentage kan omhoog, maar dan moet er wel sprake zijn van een ordentelijk systeem van vraagsturing op basis van een geavanceerd smart grid – iets wat in beschouwingen over duurzame energievoorziening vaak onbenoemd blijft.
Kortom, er ontbreekt nogal wat aan het hosannaverhaal over groene energie op Goeree-Overflakkee.  Wat op zo’n geïsoleerde eiland wordt gedaan, is bovendien niet schaalbaar naar landelijk niveau – hetgeen overigens ook geldt voor al die andere ‘leuke’ experimenten in de periferie van onze samenleving (zoals op Texel en Terschelling).

De ‘solidariteitsheffing’ gaat nog verder omdat, zoals eerder vermeld, die periferie over relatief veel grond beschikt om duurzame energie op te wekken. Vergelijk dat maar eens met de Randstad waar het totaal onmogelijk is om ook maar in de buurt van zelfvoorziening te komen.

Met dank aan Bert Landman, fysicus en onafhankelijk adviseur op het gebied van strategie en organisatie (onder meer in de energiesector).

Blogger

Simon Kalf

Simon Kalf is econoom en als D66-lid betrokken bij het Duurzaamheidsoverleg Politieke Partijen (DoPP).