Klimaat

Het klimaat is niet alleen van links

De VVD vindt dat het thema klimaat en energie niet langer aan links moet worden overgelaten. Er gaan stemmen op voor een groen-rechts kabinet.

Op sociale media circuleert een soort energielabel van de verkiezingsuitslag. Het laat goed zien dat partijen die voorstander zijn van ‘groen’ beleid fors hebben gewonnen. De partijen met een sterke klimaat- en milieuagenda (GroenLinks, Partij voor de Dieren, ChristenUnie en D66) kregen 23 zetels meer dan in 2012. „De groene politiek heeft gewonnen”, zei Marianne Thieme, lijsttrekker van de PvdD, op verkiezingsavond.

En omdat centrumrechtse partijen in de nieuwe Tweede Kamer het sterkste blok vormen, gaan er ineens veel stemmen om voor een ‘groen-rechts’ kabinet. Precies waar VVD-leider Mark Rutte in 2008, toen de VVD er een stuk minder rooskleurig voor stond, voor pleitte in zijn Pamflet van een optimist.

slimme innovatie

Frank de Grave, Eerste Kamerlid van de VVD, deed in het programma Buitenhof een voorzet door te stellen dat het milieu te lang alleen een links thema is geweest. „Jammer, want ik denk dat ook veel VVD-kiezers zich zorgen maken over de houdbaarheid van ons land en de aarde.” Het beleid moet volgens De Grave dan wel op een intelligente manier worden vormgegeven. Dus niet „klassiek links” alles maar duurder maken en verbieden. Nee, gebruikmaken van de slimme innovatiekracht van het bedrijfsleven.

Zeker nu de economie weer op orde is, komt er volgens De Grave ruimte voor het milieu, voor de vraag hoe we het land goed houden voor de toekomst. Of de VVD daarvoor ook bij GroenLinks terecht kan, hangt volgens hem af van die partij. In hun verkiezingsprogramma ziet hij weinig aanknopingspunten. Hij mist een pragmatische aanpak en vindt dat GroenLinks mikt op miljarden aan lastenverzwaring, wat alleen maar zou leiden tot een ontwrichting van de economie.

Mathijs Bouman denkt daar in een column in het Financieele Dagblad toch een tikje anders over. De concessies hoeven niet alleen van GroenLinks te komen. Hij vindt dat het belastingstelsel wel degelijk kan opschuiven in de door GroenLinks voorgestelde richting, door ‘de perverse prikkels die milieuvervuiling stimuleren’ eruit te halen. Dat is niet direct wat De Grave in gedachte lijkt te hebben.

Ook Christiaan Weijts pleitte in een opiniestuk in NRC voor een groen-rechts kabinet als enige logische reactie op deze verkiezingsuitslag. Want ‘waarom zouden de zorgen om ons overlevingsrantsoentje aan lucht, aarde en water exclusief ‘links’ moeten zijn?’ Weijts wijst erop dat Nederland ‘op alle fronten rond duurzaamheid en klimaat helemaal onderaan’ staat in Europa.

Over zo’n groene agenda voorspelt hij – net als De Grave – wel pittige onderhandelingen, „want Rutte zag [in Pamflet van een optimist] niets in extra milieubelastingen en wilde juist verdienen aan nieuwe energievormen, de elektrische auto en andere schone technologie”.

Bedrijfsleven loopt voorop

Maar de roep om een snelle energietransitie klinkt vooral in het bedrijfsleven. „GroenLinks krijgt niet voor niets zoveel stemmen”, zei VNO-NCW-voorzitter Hans de Boer bij de NOS. „Er moet op een goede manier worden geïnvesteerd in duurzaamheid.” De website Fluxenergie verzamelde een groot aantal uitspraken, zoals:

‘Los van wie er uiteindelijk in de coalitie komt: bij deze kabinetsformatie kan niemand om het energiebeleid heen. Het is één van de grootste opgaven waar we als maatschappij voor staan.’ (Ank Bijleveld-Schouten, voorzitter van het interprovinciaal overleg)

‘Er zijn extra investeringen nodig in de grote transities die op ons land afkomen, waaronder klimaat en energietransitie.’ (persbericht van de werkgeversorganisaties)

‘De Energietransitie zal een belangrijk hoofdstuk worden in het Regeerakkoord. Ik hoop daarbij op helder beleid, met grote inzet op innovatie en een budget dat een succesvolle en stabiele ontwikkeling van een duurzame energiemarkt serieus mogelijk maakt!’ (Medy van der Laan, voorzitter van Energie Nederland)

Kortom, het klimaat kan in de formatie wel eens een sleutelkwestie worden, zoals politiek redacteur Jelle Brandsma van Trouw suggereert. Hij voegt er wel aan toe: ‘VVD en CDA hebben de hand bij de rem. Maar als zij willen dat GroenLinks of ChristenUnie meedoet in een nieuw kabinet, zullen zij moeten instemmen met grote en kostbare klimaatplannen.’

Joris van Wijnhoven, campagneleider klimaat en energie van Greenpeace, er wijst in een blog na de verkiezingen overigens op dat het milieu in de verkiezingen ook ‘averij’ opliep:

‘De meerderheid van min of meer groene partijen, waarmee regelmatig wat te regelen viel in de kamer, is weg. Daarmee wordt het belangrijker dan voorheen om de afspraken om de opwarming van de aarde binnen de 1,5 graad te houden heel stevig in het regeerakkoord te verankeren.’

Of dat lukt met CDA en VVD in een regering is de vraag. Het is jammer dat de VVD Rutte’s Pamflet van een optimist kennelijk heel zorgvuldig van internet heeft verwijderd. Wie wil weten hoe Rutte destijds dacht, is aangewezen op recensies van het pamflet. Daaruit blijkt dat Rutte vindt dat ‘groen en groei’ elkaar prima kunnen versterken. Hij moet niks hebben van ‘consuminderen’, voelt er niets voor om burgers te ‘pesten’ met extra belastingen en vindt dat Al Gore aan ‘klimaathysterie’ doet.

De website duurzaam-ondernemen citeert Rutte:

‘Groen staat tegenwoordig gelijk aan: betalen, betalen en betalen, zonder dat het tot resultaten leidt. Wat is het nut van het verhogen van de dieselaccijns in Nederland als de komende jaren een miljard Aziaten een auto gaat kopen? We moeten ophouden met deze zelfkastijding en zoeken naar andere energiebronnen. Als het ons lukt een betaalbare elektrische auto te ontwikkelen worden we niet afhankelijk van schurkenstaten, kunnen we gewoon van onze vrijheid blijven genieten in onze auto, maar hebben we ook een ijzersterk exportproduct in handen.’

Martijn van der Donk schreef destijds op de website Energeia:

Rutte wil in zijn visie het aantal subsidieregelingen terugbrengen tot drie. De eerste regeling is de overheid als klant. De staat moet als eerste bereid zijn om duurzame innovatieve producten af te nemen. Ten tweede moet de staat specifieke onderzoeksprojecten mede bekostigen. Tenslotte moet de staat zich garant stellen of tijdelijk investeren bij experimentele toepassingen.

Sander Chan, politicoloog aan het Instituut voor Milieuvraagstukken van de VU, is bijzonder kritisch over Rutte’s voorstellen. In een opiniestuk in het Nederlands Dagblad schreef hij in 2008:

‘De VVD gebruikt de groen-rechtse agenda niet om zich te bezinnen op de kosten van natuur als productiefactor of om zich af te vragen of huidige marktprijzen werkelijke milieukosten uitdrukken. Al dan niet bewuste blikvernauwing, misrekeningen; politieke onwil en wensdromen maken van de VVD vooralsnog geen groene partij.’

Het groen van de VVD is heel anders van kleur dan dat van GroenLinks, ChristenUnie en D66, zoals ook al bleek uit de doorrekening van de verkiezingsprogramma’s door het Planbureau voor de Leefomgeving, waarin de VVD bij lange na niet voldeed aan de Parijse klimaatdoelen.

Vervuiler betaalt

Het bedrijfsleven vraagt niet alleen om ruimte voor innovatie, die de VVD terecht wil ondersteunen. Maar ook, al jaren, om richting en leiding van de overheid. Uiteindelijk zal de vervuiler (lees: de consument, de automobilist, de vleeseter, en de vakantie-in-Spanje-vierder) moeten gaan betalen. De overheid zal de prijs moeten bepalen. En die prijs zal een beetje pijn moeten doet, anders helpt het niet.

Eén thema is in de discussie over het groen van rechts nog nergens aan de orde geweest: het verdelingsvraagstuk, een soort van nivellering tussen landen – altijd een gevoelig thema bij de VVD. In Parijs hebben rijke landen niet alleen hun verantwoordelijkheid uitgesproken voor het behalen van de klimaatdoelen in eigen land, maar ook ondubbelzinnige steun toegezegd aan armere landen die zwaarder worden getroffen, maar veel minder hebben bijgedragen aan het ontstaan van het klimaatprobleem.

Nederland zal niet alleen moeten zorgen dat zijn eigen energie schoon wordt, maar ook mede opdraaien voor de kosten van landen die zich zo’n transitie niet kunnen veroorloven. En Nederland moet niet alleen zijn eigen dijken klimaatbestendig maken, maar ook die in Vietnam en Bangladesh. In de woorden van Christaan Weijts: het gaat niet alleen om het overlevingsrantsoentje aan lucht, aarde en water van onszelf, maar van de hele wereld.

Blogger

Paul Luttikhuis

Buitenlandredacteur Paul Luttikhuis volgt op dit blog nieuws over klimaatverandering. Hij schrijft over sociale en economische gevolgen, over manieren waarop landen zich daarop voorbereiden, over nieuwe wetenschappelijke inzichten en over de onderhandelingen na ‘Parijs’. Regelmatig zullen gastauteurs hun licht laten schijnen op deze thema’s.