Wordt het Marine le Pen of Emmanuel Macron?

Franse presidentsverkiezingen

De campagne voor de Franse presidentsverkiezingen is begonnen. De uitkomst is ook bepalend voor de toekomst van de EU.

Marine Le Pen, presidentskandidaat voor het nationaal-populistische Front National, voorafgaand aan een tv-debat maandagavond georganiseerd door de zender TF1. Foto Patrick Kovarik/REUTERS

En dan nu: Frankrijk. Over vijf weken beginnen daar de voor de toekomst van Europa meest hachelijke verkiezingen van 2017. Een debat van drie uur trapte maandag de campagnes af.

Daarin draaide het vooral om de koplopers: Marine Le Pen van het Front National en de partijloze Emmanuel Macron. Voor kiezers voor wie de kloof tussen links en rechts geen betekenis meer heeft, vertegenwoordigen zij de nieuwe breuklijn tussen een open en een gesloten samenleving. Of in Le Pens woorden: tussen „patriotten” en „mondialisten”.

Al aan het begin van het debat bleek hoe voor haar klassieke thema’s de campagnes domineren. De criminaliteit in Frankrijk is „geëxplodeerd”, zei ze en ze beloofde „immigratie te stoppen”. Met krachtige maatregelen, zoals verlaging van de leeftijd voor strafvervolging, hoopte de centrum-rechtse kandidaat François Fillon in haar spoor te blijven.

Niet eerder troffen de kandidaten elkaar al vóór een eerste verkiezingsronde. In het verleden organiseerde de Franse tv alleen een debat tussen de twee kandidaten voor de beslissende ronde, nu komen in april zelfs een keer alle elf de kandidaten samen voor een debat. Het illustreert het enorme belang van de eerste stemronde in deze nu al historische race.

Dat komt vooral door het succes van Marine Le Pen. De verkiezingen zijn voor haar „een referendum voor of tegen Frankrijk”, zei ze onlangs. Ze wil Frankrijk uit de Europese Unie en terug naar de Franse franc. Tegenover NRC legde ze eerder deze maand uit wat haar routeplan is: onderhandelen met ‘Brussel’ over „meer soevereiniteit”, maar na zes maanden stemmen de Fransen sowieso over ‘Frexit’, het al dan niet verlaten van de EU.

Lees hier een interview met Le Pen: Le Pen wil geen vice-kanselier van Merkel zijn

De Franse verkiezingen zijn zo de werkelijke test voor de toekomst van Europa. Besluit de tweede economie van het continent de euro op te geven, dan is dat het begin van het einde van de gemeenschappelijke munt en van de EU zoals die tot nu bestaan heeft.

Het cliché wil dat Fransen in de eerste ronde „stemmen met het hart” en in de tweede ronde „met het hoofd”. Maar dat gaat in deze context niet meer op: al in de eerste ronde is een zogenoemde vote utile van belang voor wie een nationaal-populistisch avontuur met Le Pen niet aandurft.

Geen kandidaat peilt de laatste drie jaar zo constant als Le Pens Front National: volgens praktisch elk onderzoek kan ze met zo’n 25 à 30 procent van de stemmen op 23 april ruim de eerste ronde winnen. Die stemming gaat daarmee in de eerste plaats over de vraag wie de beste papieren heeft om naast haar in de tweede ronde op 7 mei een politieke en economische aardverschuiving te voorkomen.

Veilige vluchtheuvel

De onverwachte winnaar van de rechtse primaire, de oud-premier Fillon, was in het najaar nog de meest veilige vluchtheuvel. Maar na onthullingen over de financiële constructies waarmee hij zijn dure kasteelhuishouding draaiende houdt, kelderde hij in de peilingen. De socialisten van scheidend president Hollande kozen in een voorverkiezing met Benoît Hamon voor een kandidaat die vooral de linkervleugel bedient. Oud-premier Manuel Valls weigert Hamon te steunen.

De 39-jarige Macron, minister van Economie onder Hollande, is nu de grootste kanshebber om met Le Pen de tweede ronde te halen.

Hij presenteert zich in alles als haar meest evidente tegenstrever: hij is pro-Europees, gematigd op identitaire thema’s en economisch liberaal. Franse kiezers, die zichzelf volgens kiezersonderzoek van CEVIPOF in meerderheid in het centrum positioneren, zien Macron als een kandidaat die dat politieke midden perfect vertegenwoordigt. Volgens de huidige peilingen zou hij Le Pen ruim kunnen verslaan.