Dit gebeurde in de laatste dagen voor de aanslag op Zaventem

De aanslag op Zaventem is op 22 maart 2017 een jaar geleden. De Belgische krant De Standaard, een zusterkrant van NRC Handelsblad, kreeg inzage in documenten van de terroristen. Ze geven een beeld van hoe ze zich in het nauw gedreven voelden en dus niet anders konden dan in België toe te slaan. Ook al was dat niet het plan.

Een straat in Molenbeek wordt bewaakt door politie terwijl de buurt wordt uitgekamd in een zoektocht naar de verdachten. Foto Laurent Dubrule/EPA
  • Maandag 21 maart

    In het nauw

    Het is maandag 21 maart 2016, één dag voor de aanslagen in Brussel. Najim Laachraoui, Ibrahim el-Bakraoui en Mohamed Abrini zitten verscholen in een Brussels appartement in de Max Roosstraat 4. El-Bakraoui heeft twee maanden eerder de huurovereenkomst gesloten met een valse identiteitskaart op naam van Miguel dos Santos. Gas en elektriciteit hebben de terroristen op 13 februari laten aansluiten, onder de naam Pieter Timmers – een verwijzing naar de Belgische zwemmer. Een grapje van de terroristen, allicht.

    Hun kompanen, Khalid el-Bakraoui en Osama Krayem, zijn op hetzelfde moment ondergedoken in een safehouse aan de Kazernenlaan in de Brusselse deelgemeente Etterbeek. Khalid el-Bakraoui coördineert en pendelt tussen de twee safehouses. In de dagen voor 22 maart brengt Krayem een deel van de TATP-springstof van de Max Roosstraat naar de Kazernenlaan.

    De vijf terroristen hebben het gevoel dat ze geen kant meer uit kunnen. Zes dagen eerder, op 15 maart, heeft de politie hun safehouse in de Driesstraat in Vorst gevonden. De Algerijn Mohammed Belkaid is er neergeschoten in een vuurgevecht met de ordediensten. Salah Abdeslam en Sofiane Ayari konden toen nog ontsnappen. Maar ook zij worden drie dagen later, op 18 maart, opgepakt in een andere deelgemeente, Sint-Jans-Molenbeek.

    Daarmee is nagenoeg de hele terreurcel die de aanslagen van Parijs heeft voorbereid, dood of opgepakt. Alleen de vijf terroristen in de Max Roosstraat en de Kazernenlaan zijn nog op vrije voeten. Maar Najim Laachraoui, de bommenmaker van de groep, voelt dat ook voor hen het einde nabij is. Onder zijn valse naam, Abu Ikrimah, stuurt hij via de Probook een audioboodschap naar Abu Ahmed, de emir in Raqqa die de opdracht heeft gegeven voor de aanslagen. Hij klinkt nerveus.

    ‘Vrede zij met u, mijn broer. Excuseer dat we wat later zijn, maar er waren wat onvoorziene zaken hier. Je weet wel wat ik bedoel, als je de actualiteit gevolgd hebt.

    Goddank is met ons alles goed. Allah heeft ons tot nog toe gespaard. De situatie is zo dat we niets meer kunnen uitstellen. We moeten zo snel mogelijk in actie komen, insjallah. We hebben besloten om morgen, dinsdag 22 maart, in actie te komen. Insjallah. ’s Ochtends vroeg. We hebben geen safehouse meer over.

    Er is niemand anders meer over dan wij. Iedereen is verbrand. Er zijn foto’s van ons allemaal in omloop. (…) Maar zoals ik je eerder al gezegd heb, we hebben meer dan 100 kilo TATP. Die gaan we gebruiken. Onze doelwitten zijn de luchthaven en de metro. Vijf acties, insjallah. Waarom de luchthaven? Omdat een broeder ons informatie heeft gegeven dat er morgenochtend Amerikaanse, Russische en Israëlische vluchten zijn. We gaan proberen hen te raken.

    Als we onze kalasjnikovs gebruiken, is het probleem dat we niet genoeg laders hebben. We gaan schieten in de massa en zij gaan vluchten, maar er zijn ook militairen. Daarom hebben we besloten dat we moeten infiltreren om zo veel mogelijk slachtoffers te maken.

    Allemaal op hetzelfde moment ontploffen, met de wil van Allah. We gaan je onze testamenten doorsturen. Yahya, Souleyman en ik. Walid gaat hetzelfde doen.’

    Lees ook: Interview met Pinczowski-Fasbender en Edmond Pinczowski, die twee kinderen verloren bij de zelfmoordaanslagen op Zaventem.

    Op hetzelfde audiobestand laat ook Ibrahim el-Bakraoui alias Abu Souleymane een boodschap na aan de emir Abu Ahmed.

    ‘Groeten, vrede en zegeningen van Allah voor jou. Luister, Abu Ahmed, zoals Abu Ikrimah je heeft uitgelegd, zijn we hier zo snel mogelijk aan het werken. We hebben je de testamenten gestuurd. (…) Ik zweer het je mijn broer, Allah is mijn getuige, we hadden veel plannen en ideeën. We wilden nog van alles doen, maar het is het lot en de wil van Allah. We moeten nu handelen. Of we zullen voor eeuwig rotten in een cel. Abu Yayha is hier ook. Hij doet je veel groeten. Abu Walid en Abu Omar zijn in het andere safehouse.

    De broeders die in Vorst zaten. De manier waarop ze gereageerd hebben. Alleen Allah weet het. We weten niet waarom ze naar buiten zijn gegaan en waarom ze hun wapens achtergelaten hebben.

    Abu Hamza had een kalasjnikov met zes laders en er was Abdelaziz die met hen heeft afgerekend. Ze wisten dat, als ze daar weggingen, er geen manier meer was om met ons te communiceren. Er was niets meer voor hen. Het zij zo. Het is het lot dat Allah voor hen voorzien had. (…) Abu Ahmed, het is misschien beter dat je van kunya (strijdnaam, red.) verandert. Salah heeft je een brief geschreven. Hij weet dat je Abu Ahmed heet.’

    (Na de arrestatie van Salah Abdeslam verschenen op 10 maart artikelen in de pers dat hij meewerkte aan het onderzoek. De andere terroristen maken zich daar duidelijk zorgen over, red.)

    Lees ook het portret van Abdeslam: de tramtechnicus die terrorist werd

  • Februari-maart

    Grootse plannen

    Uit de ‘Message.audio’ van 21 maart blijkt duidelijk dat het oorspronkelijk niet de bedoeling was van de terroristen om Brussel te treffen, maar dat ze niet anders meer konden.

    De overlevende terrorist van de aanslagen op de luchthaven, de ‘man met het hoedje’ Mohamed Abrini, verklaarde na zijn arrestatie dat de terroristen eigenlijk in Frankrijk hadden willen toeslaan tijdens voetbaltoernooi Euro 2016.

    Abrini sprak de waarheid. Dat blijkt uit een ander audiobestand dat de terroristen tussen 15 februari en 15 maart aanmaakten op de Probook, onder de naam Carved0018884. Het is opnieuw Najim Laachraoui die onder zijn schuilnaam Abu Ikrimah praat met Abu Ahmed in Raqqa. Nu nog minder opgejaagd en nerveus dan op 21 maart. Alle opties lijken nog open te staan.

    Lees ook: Interview met Dennis Kranenburg, overlevende van de aanslagen op Zaventem.

    ‘Hooggeplaatsten ontvoeren’

    ‘Emir, we hebben in minder dan tien dagen tijd meer dan 100 kilogram TATP gemaakt. Alles bij mekaar hebben we 130 kilogram. Voor het einde van de week zouden we aan 200 kilogram moeten komen. Ik denk er nu sterk aan om een actie te plegen met een bestelwagen vol met TATP. Je stopt er 600 tot 700 kilogram in en dan… (…)

    Waar ik ook aan dacht, is om gasflessen leeg te maken en ze weer op te vullen met TATP. (…) Kun je aan Mahmoud (expert in explosieven in Raqqa, red.) vragen om een schema te sturen om dat te doen ontploffen vanop afstand? Als hij een video zou kunnen maken, is dat nog beter. (…)

    Ik zou je willen vragen, Abu Ahmed, wil je dat we op lange termijn werken? Of wil je dat we een grote operatie doen waarbij we allemaal buitenkomen en alles in één keer gedaan is? Wij willen hier graag op lange termijn werken. Maar jij bent het die beslist. Jij bent de emir. Ik denk dat we moeten vermijden om in België toe te slaan. België zal altijd de basis zijn waarop we kunnen terugplooien. We kennen het hier. We zullen hier altijd safehouses kunnen vinden, begrijp je? Als we in België zouden toeslaan, dan zou alles meteen gedaan zijn, begrijp je?

    De broeders en ik zouden ons liever concentreren op Frankrijk. Er is binnenkort Euro 2016, begrijp je? Ze zouden hier allemaal graag gedaan willen krijgen dat het toernooi geannuleerd wordt, begrijp je?

    Het zou de eerste keer zijn dat een EK geannuleerd wordt. Met de wil van Allah. Dat zou beschamend zijn voor hen en een groot financieel verlies. Het zou ook een les zijn voor hen die IS aanvallen. (…)

    Maar we hebben nog een idee. Dat is ook een van de redenen waarom we niet meteen in België willen toeslaan. We hebben een plan, Walid, Souleyman en ik. We willen een paar hooggeplaatsten ontvoeren en de vrijlating vragen van broers als Mehdi Nemmouche (verdachte van de aanslag op het Joods Museum in Brussel, red.) en Mohammed Bakkali (een van de verdachten van de aanslagen in Parijs, red.). En als het ooit zover komt dat we hier niet meer kunnen bewegen, dan zijn er hier nog doelwitten genoeg. Maak je niet ongerust. (…)

    We hadden je ook over Engeland gesproken. Maar dat gaan we vergeten. Ja, dat vergeten we. Maar wat Frankrijk betreft, dat zou echt wel goed zijn.’

    De twee verdachten links dragen een zwarte handschoen, waarin volgens terreurspecialisten een ontsteker zou kunnen zitten. Dit beeld is van beveiligingscamera’s van de Brusselse luchthaven. Brusselse luchthaven.

  • De laatste uren

    Opeisen van de aanslag en testamenten

    Hun plannen om tijdens Euro 2016 een aanslag te plegen, moesten de terroristen uiteindelijk laten varen. Opgejaagd door de politie besloten ze op 22 maart toch in België toe te slaan.

    De ene groep, die bestond uit Najim Laachraoui, Ibrahim el-Bakraoui en Mohamed Abrini, nam een taxi vanuit de Max Roosstraat in Schaarbeek en pleegde een aanslag op de luchthaven Zaventem. Abrini besloot zoals bekend op het laatste moment om zich niet op te blazen.

    Khalid el-Bakraoui en Osama Krayem vertrokken vanuit hun safehouse in Etterbeek. Een uur na de aanslagen op Zaventem blies El-Bakraoui zich op in de metro in Maalbeek. Krayem bedacht zich en keerde terug.

    Op de Probook vonden de speurders onder de titel ‘Lettre Bel’ de tekst terug waarmee de daders de aanslagen wilden opeisen, zoals die in de uren voor de aanslag geschreven werd, waarschijnlijk door Najim Laachraoui. Het was de bedoeling dat deze tekst later vanuit het Syrische Raqqa verspreid zou worden door emir Abu Ahmed. Maar uiteindelijk eiste IS de aanslagen op een andere manier op, met een andere tekst.

    Forensisch medewerkers verlaten metrostation Maalbeek. Foto Martin Meissner/AP

    ‘Doden tellen’

    ‘Dit is een boodschap voor de Belgische regering. U bent nu bezig uw doden te tellen en dat ondanks de miljoenen die u geïnvesteerd hebt om de binnenlandse veiligheid te versterken. En ondanks het groot aantal speurders dat u hebt ingezet op het dossier. Deze aanslagen zijn het directe gevolg van uw buitenlandse politiek tegenover de moslimlanden. (…) De ongelovigen verdragen het idee niet dat moslims een sterke staat kunnen hebben die hen kan verdedigen en die gewicht kan geven aan hun woorden. IS heeft heel goed begrepen dat het sterk en onverzettelijk moet zijn om gehoord te worden. (…)’

    (maandag 21 maart, 22.43 uur)

    ‘Liefde voor de dood’

    Op de computer stond geen testament dat met zekerheid door Laachraoui werd geschreven. Wel verschillende testamenten van de broers El-Bakraoui en van Mohamed Abrini, die op het laatste moment besloot om toch niet als zelfmoordenaar te sterven. Sommige testamenten zijn geschreven, andere zijn audioboodschappen.

    Een van de testamenten is in het Arabisch opgesteld, enkele uren voor de aanslag. Waarschijnlijk door Laachraoui, de enige van de drie die Arabisch kent.

    ‘Wij zijn een volk dat niet beschaamd is om te sterven. Onze liefde voor de dood zal ertoe leiden dat die voortijdig komt. Hun angst voor de dood zal hun leven verlengen. Dit is een korte boodschap die ik schrijf, terwijl ik me klaarmaak om een martelaarsoperatie uit te voeren.’

    Testament van Abu Walid, gericht aan zijn vriendin, zondag 20 maart 2016, 9.06 uur

    ‘Weet dat ik je bemin in Allah, ik vraag je vergiffenis voor alle keren dat ik je heb gekwetst. Ik hoop dat we elkaar terug zullen zien in de tuinen van Allah. Je weet nu waarom ik ben teruggekeerd uit Syrië. Om de vijanden van Allah te treffen.’

    Verlaten rolkoffers en gedesoriënteerde reizigers in een met stof gevulde terminal in Zaventem. Foto Ralph Usbeck via AP

    (dinsdag 22 maart, 2.51 uur)

    ‘Keel hen’

    Ibrahim el-Bakraoui: ‘Bestrijd ze met alle middelen, met wapens als je eraan kan komen. Neem een granaat, gooi het op hen, neem een mes en keel hen, val hen aan langs achteren. Open hen de schedel met een bijl of een steen. Rijd ze omver met een auto. Alle middelen zijn goed om hen te doden.

    Als Allah het wil, gaan we straks een actie doen waarmee we gaan wreken wat deze week gebeurd is.’ (El-Bakraoui verwijst naar de arrestatie van Salah Abdeslam en de schietpartij in Vorst, red.)

    Bekijk ook de beelden: De aanslagen in Brussel in beeld

    ‘Opofferingen nodig’

    Mohamed Abrini tot zijn moeder: ‘In de eerste plaats vraag ik je vergiffenis voor al het kwade dat ik je heb aangedaan. (…) ik vraag je vergiffenis omdat ik niet de gehele waarheid heb gezegd over mijn vertrek en terugkeer naar Syrië. Maar één keer Allah mijn gids was geworden, kon ik niet meer op mijn passen terugkeren. (…) Ik ben fier dat ik trouw heb gezworen aan de emir van de gelovigen en dat ik hem gehoorzaam. Ik had ook graag willen trouwen en kinderen krijgen, gaan werken. Maar om de verdiensten van de martelaar te bereiken, zijn er opofferingen nodig.’

    • Mark Eeckhaut