Column

Een formatie met de onjuiste hoofdthema’s

Column Tom-Jan Meeus

Het is aantrekkelijk een kabinetsformatie te presenteren als variant op House of Cards. Helaas klopt er niets van. Onze formatie is eerder hengelen naar een soort schoolpleinverkering, met klasgenootjes die het voorwerk doen. Edith vertelt Gert-Jan dat Mark hem heel leuk vindt. Zoiets.

Er komt bij dat House of Cards de werkelijkheid van Trump amper nog aankan. Zeker nu de FBI – holy smoke! – de contacten van Trumps mensen met de Russen onderzoekt. Dan denk je toch meteen: goed dat onze politiek de allure van een schoolplein heeft.

Alles wijst er intussen op dat in deze formatie niemand recht op zijn doel afgaat. Het vreemdste advies kwam maandag van Rutte, die wil dat ook wordt gekeken naar een mogelijke rol van SP in zijn nieuwe kabinet.

De VVD die lonkt naar de partij met het meest linkse programma: het onderstreept hoezeer ze daar vrezen voor slotonderhandelingen met één optie – VVD, CDA, D66, CU. De niet-VVD-onderhandelaars kunnen dan eisen blijven stellen, met eindeloos tijdrekken en ruziemaken – ‘hij begon’ – als risico.

Het grote probleem blijft intussen dat het land te veel verontruste en boze burgers houdt. Al sinds 2002, het jaar van Fortuyn, bedreigen zij het bestel: toen vertegenwoordigden ze 37 zetels (LPF, SP en Leefbaar Nederland); vorige week waren het er 40 (PVV, SP, 50Plus en FvD). Geen vooruitgang in vijftien jaar. En we weten allemaal dat het vorige week ook veel slechter had kunnen aflopen.

Sociaal-wetenschappelijk onderzoek laat al jaren zien dat vooral onzekere burgers, ook in de middenklasse, verlangen naar autoritair leiderschap. Hun onzekerheid uit zich in talrijke opvattingen en emoties – over de islam, de zorg, de EU, pensioenen – maar de oorzaak is vaak het gemis aan een vaste baan: nooit meer zeker weten of je volgend jaar de hypotheek kunt betalen.

Een slim kabinet maakt hier een grote ambitie van: streven naar de terugkeer van de vaste baan en een stabiel bestaan.

Het gevaar van deze formatie is alleen dat de gevoeligste thema’s tussen VVD, CDA, D66 en CU op andere vlakken liggen: wietwet, voltooid leven, milieupolitiek, etc.

Allemaal belangrijk, vooral voor hoogopgeleiden die al zo goed vertegenwoordigd zijn in de Kamer. Niet voor die onzekere burgers die hun vertrouwen in het bestel al zolang kwijt zijn.

In de VS hebben ze dit probleem decennia op zijn beloop gelaten, en ervaren ze nu welk chaotisch en dubieus leiderschap dat brengt. Ik mag hopen dat het een waarschuwing is.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Jutta Chorus.