Sidekicks van Disney als levensadviseurs van een autistische jongen

Roger Ross Williams

De regisseur over Life, Animated: zijn docu over een autistische jongen die zijn weg in de wereld vindt met hulp van Disneyfilms.

Ross Williams kreeg van Disney toestemming om beelden te gebruiken uit de films. Beeld Periscoop film

De Amerikaanse filmmaker Roger Ross Williams, die een deel van het jaar in Amsterdam woont, kreeg te maken met de polarisatie in Nederland. Twee jaar geleden, nadat hij een kritische film had gemaakt over Zwarte Piet voor nieuwszender CNN, werd hij bedolven onder doodsbedreigingen. Roger Ross Williams: „Dat was echt krankzinnig. Er stonden mensen voor mijn appartement. CNN moest beveiliging inhuren.”

De ophef rond zijn film Black Pete is inmiddels geluwd. Zijn nieuwe film Life, Animated leverde Ross Williams een Oscarnominatie op. De film vertelt het verhaal van de autistische jongen Owen Suskind, de zoon van auteur Ron Suskind, die een gelijknamig boek over hem schreef. Ross Williams volgde hem tijdens het spannende jaar waarin hij als 23-jarige op zichzelf gaat wonen.

Zoals meer mensen met autisme heeft Owen één onderwerp waar hij zich obsessief op richt en waar hij alles van weet (een ‘affiniteit’ in medisch jargon, zelf spreekt Owen van zijn ‘passie’). In zijn geval zijn dat de animatiefilms van Disney. Waar artsen en hulpverleners in het verleden zo’n obsessieve belangstelling zoveel mogelijk probeerden te remmen en in te dammen, komt de familie van Owen er juist achter dat hij dóór die Disneyfilms zijn weg in de wereld beter leert vinden, en effectiever communiceert. Uiteindelijk leert het hele gezin ‘Disney’ spreken: ze praten met Owen door middel van dialogen en citaten uit Disneyfilms zoals Bambi, Aladdin, De klokkenluider van de Notre Dame en The Lion King, inclusief bijbehorende stemmetjes.

Ross Williams wist toestemming te verkrijgen van Disney om ruimhartig beelden te gebruiken uit de animatiefilms. Hij heeft ook de eigen tekeningen en verhalen van Owen laten animeren door de Franse animatiestudio Mac Guff: Owen tekent nooit de helden uit de films na, uitsluitend ‘sidekicks’ (bijfiguren). Maar Ross Williams laat de Disney-connectie niet overheersen. Life, Animated is vooral een open, eerlijk portret van Owen.

Ron Suskind heeft een boek over zijn zoon geschreven, waarvan de film behoorlijk afwijkt. Waarom die verschillen?

„Het boek gaat over het verleden, over hoe Owen is opgegroeid. De film gaat over het heden. Ik heb Owen een jaar gevolgd: bij zijn afstuderen, samen met zijn vriendin Emily, als hij op zichzelf gaat wonen. Eigenlijk is de film een coming-of-ageverhaal, dat herkenbaar is voor iedereen. Dat is belangrijk, want ik wilde laten zien dat iemand met autisme in veel opzichten is zoals wij allemaal. Het boek is verteld vanuit het perspectief van de ouders, ik wilde het verhaal vertellen vanuit het perspectief van Owen.”

U maakt het uzelf niet gemakkelijk. Veel kijkers zullen het perspectief van de ouders gemakkelijker begrijpen dan van iemand met autisme.

„Dat maakt de film voor mij interessant. Ik wil niet de gemakkelijke weg bewandelen. Dan zou ik me vervelen en dan ben ik als filmmaker ook niet op mijn best. Aan het begin van de film is het voor de kijker misschien nog ongemakkelijk om naar iemand te kijken met autisme, die veel in zichzelf praat en die je niet echt kunt volgen. Maar tegen het einde van de film ben je hopelijk veel dichterbij gekomen, heb je begrip gekregen voor hoe Owens geest in elkaar zit. Dat is ook de weg die ik zelf heb afgelegd. Toen ik aan de film begon wist ik zelf ook weinig van autisme, ik kende niemand die autisme had.”

Wat betekenen de Disneyfilms precies voor Owen? Dat is voor hem veel meer dan entertainment.

„Veel mensen die zich ergens op het autisme-spectrum bevinden voelen zich aangetrokken tot Disney en tot animatie in het algemeen. Emoties zijn in die films zo uitvergroot en zo duidelijk, dat het gemakkelijker voor hen is om hun weg daarin te vinden. De sidekicks uit de Disneyfilms functioneren voor Owen als een soort levensadviseurs. Ze praten tegen hem en zeggen wat hij het beste kan doen. Hij doet al die stemmen na. Dat is wat je hoort, als hij in zichzelf praat.

„Maar daarmee is Owen eigenlijk niet zo heel anders dan wij allemaal. Iedereen heeft verhalen nodig om te overleven. We hebben verhalen nodig om onszelf te begrijpen en om de wereld te begrijpen, om te leren hoe we moeten omgaan met andere mensen. Dat is de basis van de menselijke natuur, dat zit nog dieper verankerd dan ons taalvermogen.”

Waarom voelt hij zich zo aangetrokken tot Disney en niet tot andere verhalen?

„Disney bewerkt eigenlijk eeuwenoude, archetypische verhalen, mythen, en maakt ze geschikt voor de moderne tijd. Zelf was ik nooit zo’n Disneyfan, ik ben ook niet met de films opgegroeid. Maar ik heb nu veel meer waardering en respect gekregen voor het genie van Walt Disney. Owen heeft sommige films honderden keren gezien. Hij is een soort specialist geworden in hoe die mythische verhalen in elkaar zitten. Als het gaat om verhalen vertellen, heb ik zoveel van hem geleerd.

„De echte wereld is natuurlijk wel gecompliceerder, ondoorzichtiger en soms wreder dan in een Disneyfilm. Owen komt daar steeds meer achter, naarmate hij ouder wordt. Het was belangrijk om dat ook te laten zien.”

Uw film maakt deel uit van een beweging die streeft naar maatschappelijke acceptatie van ‘neurodiversiteit’: het idee dat mensen zoals Owen niet zozeer geestelijk gehandicapt zijn, maar ‘anders’.

„Dat is heel belangrijk. Ik wil films maken over buitenstaanders. Als een homoseksuele, zwarte man, ben ik ook zelf een outsider. Het is nog niet zo lang geleden dat homoseksualiteit als een geestelijke afwijking werd gezien, en homoseksuelen als freaks. In de film speel ik met het idee dat mensen zoals wij, ‘neurotypische’ mensen, misschien pas echt gevangen zitten in ons hoofd, terwijl mensen zoals Owen vrij zijn. Mensen die neuro-divers zijn hebben de wereld zoveel te bieden.”

    • Peter de Bruijn