Burger eist bij hof vaker vervolging

Justitie

Slachtoffers kunnen het OM dwingen te vervolgen. Ze proberen dat steeds vaker.

Foto Roos Koole/ANP

Steeds meer burgers beklagen zich over het besluit van het Openbaar Ministerie om hun zaak niet te vervolgen. Ze stappen naar een van de vier gerechtshoven om alsnog vervolging af te dwingen.

De afgelopen tien jaar nam het aantal klaagschriften toe, van 2.252 tot 2.880 in 2016, blijkt uit cijfers van de Raad voor de rechtspraak. In een op de acht beschikkingen kreeg het Openbaar Ministerie (OM) alsnog opdracht de zaak aan de rechter voor te leggen.

De Staat heeft het monopolie op vervolgen. In Duitsland en Engeland kunnen privépersonen in bepaalde gevallen zelf vervolging instellen, in Nederland beslist het OM wie zich wel en wie zich niet bij de rechter moet verantwoorden en hoeveel tijd het aan een onderzoek besteedt. Wie het niet eens is met een beslissing van het Openbaar Ministerie om niet te vervolgen, rest één mogelijkheid: een artikel-12-procedure aanspannen.

De stijging is deels te verklaren door de grotere rol die slachtoffers de afgelopen decennia kregen toebedeeld in het strafproces. „Het Hof is zich meer gaan richten op het individueel belang van klagers”, zegt Leonie van Lent, strafrechtonderzoeker bij de Universiteit Utrecht. Zij nam in opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) vorig jaar de artikel-12-procedure, bestaand sinds de invoering van het huidige wetboek in 1926, onder de loep. „De privépersoon wordt in het strafrecht steeds meer erkend als stem”, stelt Van Lent vast. Ook de toegenomen mondigheid van burgers speelt volgens haar een rol. „Onwelgevallige beslissingen worden minder snel geaccepteerd en burgers verwachten een persoonlijke benadering. Ze willen erkend worden.”

Lees ook het achtergrondstuk: Wat kunnen burgers doen als justitie het onderzoek sluit?

De menselijke kant

Ook veranderingen bij het Openbaar Ministerie hebben volgens het WODC-rapport tot een stijging van het aantal klaagschriften geleid. „Het OM is een bureaucratisch systeem geworden, waarin een grote hoeveelheid zaken min of meer automatisch wordt afgedaan”, zegt Van Lent.

Vooral relatief ‘kleine’ zaken worden snel door de molen gedraaid. Tijd voor een goede afweging ontbreekt en het OM legt slachtoffers onvoldoende uit waarom het geen vervolging instelt. „De menselijke kant valt soms weg. Tijdens het onderzoek hoorden we over een klager die net in het politiebureau aangifte had gedaan en thuis op de mat al een sepotbrief vond.”

    • Freek Schravesande
    • Wubby Luyendijk