Opinie

    • Frits Abrahams

Bedwongen emoties

Het boekje Een jihad van liefde van Mohamed El Bachiri en David Van Reybrouck vindt gretig aftrek. Het staat tweede op de Nederlandse bestsellerlijst en het wordt ook in Vlaanderen goed verkocht. Ik hoorde er voor het eerst van toen Van Reybrouck er een bevlogen toelichting bij gaf in De Wereld Draait Door.

Ik had daarom hooggespannen verwachtingen, maar ik moet bekennen dat ik het boekje met gemengde gevoelens heb uitgelezen. Een ongemakkelijke constatering, want een en ander is ongetwijfeld met de beste bedoelingen verteld door El Bachiri en opgetekend door Van Reybrouck. Uiteraard overheerst na lezing de compassie met El Bachiri, die beroofd werd van zijn vrouw Loubna door de bomaanslag in de Brusselse metro, woensdag een jaar geleden. Hij bleef met drie jonge kinderen achter.

Een ontstellende geschiedenis, maar toch merkte ik dat ik het boekje met enige afstandelijkheid las. Vermoedelijk heeft dat te maken met de afstandelijkheid waarmee El Bachiri zijn verhaal via Van Reybrouck vertelt. Hij houdt zijn emoties in bedwang door er zo min mogelijk over te praten. We horen niet hoe hij de moord op zijn vrouw in de eerste periode erna heeft verwerkt, en nauwelijks hoe hij zijn verdriet met zijn kinderen en zijn omgeving heeft gedeeld. Er staat één alinea in over de begrafenis.

Natuurlijk is het zijn goed recht om over dit alles te zwijgen – als hij vindt dat het ons niet aangaat, dan gaat het ons niet aan. Maar het nadeel is dat die vermijding het boekje iets onwezenlijks geeft. Hier spreekt een zwaar getraumatiseerd persoon die zijn trauma aan het oog onttrekt („Ik moet stoïcijns blijven”) met een pleidooi voor humanistische waarden. We moeten haat niet met haat beantwoorden, we moeten ons laten leiden door liefde, want „een leven zonder liefde is een wereld zonder zon”. Ook verder toont hij zich een verlichte moslim die zijn geloofsgenoten waarschuwt voor „islamitisch obscurantisme”.

El Bachiri wil in dit boekje vooral zijn pacifistische boodschap uitdragen. „Details doen niet ter zake: dit is geen biografie”, schrijft hij. „Maar sommige elementen kunnen misschien helpen om de ramen van mijn boodschap open te zetten.”

Ik denk dat die boodschap in dit boekje overtuigender was overgekomen als hij ook de ramen van zijn gevoel iets wijder had geopend. Antoine Leiris, die zijn vrouw verloor in het bloedbad van theater Bataclan, deed dat wél in zijn boekje Mijn haat krijgen jullie niet.

Ook Leiris probeerde niet te haten, maar hij liet ons toch zien wat er die dagen met hem gebeurde – dat maakte zijn boekje aangrijpend en zijn boodschap onontkoombaar. „Ik weet niet wie jullie zijn en ik wil het ook niet weten, jullie zijn dode zielen”, bijt hij de moordenaars van zijn vrouw toe.

In een interview met Trouw vertelde El Bachiri dat zijn kinderen moeite hebben met zijn boodschap. „De oudste is tien. Hij begrijpt wat ik zeg, maar na wat ons is overkomen heeft hij het daar moeilijk mee. Als ik zeg dat de wereld een mooie plaats is en dat de mensheid goed is. Dat je open moet staan voor iedereen, dat je tolerant moet zijn. Dat is ingewikkeld om uit te leggen aan een kind.”

Niet alleen een kind van tien, maar ook een man van zeventig kan moeite hebben met zo’n voorstelling van de wereld.

    • Frits Abrahams